Đề bài
Đọc đoạn tư liệu sau đây:
“Trật tự thế giới này được hình thành như thế nào, còn tùy thuộc ở nhiều nhân tố: Sự phát triển về thực lực kinh tế, chính trị, quân sự của các cường quốc Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh, Pháp, Nhật Bản, Đức trong cuộc chạy đua về sức mạnh quốc gia tổng hợp…; Sự lớn mạnh của lực lượng cách mạng thế giới (sự thành bại của công cuộc cải cách, đổi mới ở các nước xã hội chủ nghĩa);…Sự phát triển của cách mạng khoa học-kĩ thuật sẽ còn tiếp tục tạo ra những “đột phá” và biến chuyển trên cục diện thế giới”.
(Nguyễn Anh Thái (Chủ biên), Lịch sử thế giới hiện đại, NXB Giáo dục Việt Nam, Hà Nội, 2021, tr.424)
Lời giải chi tiết
1. Phân tích từng mệnh đề:
- Mệnh đề 1: “Trật tự thế giới” được nhắc đến trong đoạn tư liệu trên là trật tự thế giới “hai cực Ianta” được hình thành sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Sai, vì đoạn tư liệu đang nói về trật tự thế giới mới được hình thành sau chiến tranh lạnh, không phải trật tự hai cực Ianta sau Chiến tranh thế giới thứ hai.
- Mệnh đề 2: Một trong những nhân tố tác động đến sự hình thành trật tự thế giới mới sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc là sự vươn lên mạnh mẽ của các nước Á, Phi, Mĩ-latinh. Đúng, vì sau Chiến tranh lạnh, sự nổi lên của các nước đang phát triển, nhất là những quốc gia ở châu Á, Phi và Mĩ Latinh đã có ảnh hưởng lớn đến trật tự thế giới mới.
- Mệnh đề 3: Nhân tố đóng vai trò quyết định đến sự hình thành trật tự thế giới mới sau Chiến tranh lạnh là cuộc chạy đua sức mạnh tổng hợp, nhưng sức mạnh kinh tế là trụ cột. Đúng, vì trong thực tế, sức mạnh kinh tế trở thành yếu tố trụ cột quyết định vị thế của các quốc gia, đặc biệt là sau khi trật tự hai cực sụp đổ.
- Mệnh đề 4: Một trong những đặc điểm nổi bật của trật tự thế giới mới được thiết lập sau Chiến tranh lạnh là thế giới bị chia thành hai hệ thống xã hội đối lập. Sai, vì đây là đặc điểm của trật tự hai cực Ianta chứ không phải trật tự sau Chiến tranh lạnh khi thế giới không còn chia đôi mà đa cực hơn.
2.
- Mệnh đề 1 sai vì đề cập tới trật tự thế giới liên quan đến thời kỳ khác.
- Mệnh đề 2 đúng bởi nó phản ánh đúng với hiện thực lịch sử sau Chiến tranh lạnh.
- Mệnh đề 3 đúng vì vai trò của sức mạnh kinh tế là yếu tố đóng vai trò then chốt.
- Mệnh đề 4 sai vì đặc điểm này thuộc về thời kỳ trật tự hai cực Ianta.
Chú ý khi giải
- Khi đọc và phân tích tư liệu lịch sử cần chú ý đến bối cảnh thời gian để nhận biết trật tự thế giới mà tư liệu đề cập đến.
- Hiểu rõ các khái niệm về trật tự thế giới "hai cực Ianta" và "thế giới đa cực" để tránh nhầm lẫn giữa các giai đoạn khác nhau trong lịch sử.
- Cần xác định chính xác yếu tố then chốt trong sự thay đổi trật tự thế giới và tác động của các nhân tố khác như kinh tế, chính trị, quân sự, văn hóa.