Đề bài
Đọc đoạn tư liệu sau:
“Kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội thời Âu Lạc đều tiếp tục phát triển trên cơ sở những thành tựu đã đạt được của nước Văn Lang trước đây. Văn hóa Đông Sơn vẫn là cơ sở văn hóa chung của nước Văn Lang và Âu Lạc. Do yêu cầu bức thiết của cuộc chiến đấu chống ngoại xâm, trong thời Âu Lạc, kĩ thuật quân sự có những tiến bộ vượt bậc. Đó là việc sáng chế ra nỏ Liên Châu bắn một lần nhiều phát tên, được coi là loại vũ khí mới, lợi hại (mà dân gian gọi là “Nỏ thần”) và việc xây dựng kinh đô Cổ Loa (Đông Anh, Hà Nội), hình ảnh tập trung sự phát triển nhiều mặt của nước Âu Lạc”.
(Nguyễn Quang Ngọc (Chủ biên), Tiến trình lịch sử Việt Nam, NXB giáo dục, 2007, tr.31)
Lời giải chi tiết
Phân tích các mệnh đề:
1. Mệnh đề 1: "Nhà nước Âu Lạc phát triển hơn về nhiều mặt so với nhà nước Văn Lang và độc lập hoàn toàn so với nhà nước Văn Lang."
- Kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội thời Âu Lạc phát triển từ những thành tựu của nước Văn Lang. Do đó, về khía cạnh phát triển hơn, mệnh đề này đúng. Tuy nhiên, việc "độc lập hoàn toàn" không thể hiện rõ trong đoạn tư liệu vì cả hai vẫn chia sẻ nền văn hóa Đông Sơn.
2. Mệnh đề 2: "Kinh đô của nhà nước Văn Lang đặt tại trung du, miền núi; kinh đô của nhà nước Âu Lạc đã di chuyển xuống khu vực trung tâm đồng bằng."
- Kinh đô của nước Văn Lang là Phong Châu, thuộc miền Trung Du Bắc Bộ ngày nay, trong khi kinh đô Cổ Loa của Âu Lạc nằm ở vùng đồng bằng Bắc Bộ. Mệnh đề này đúng.
3. Mệnh đề 3: "Hai nhà nước Văn Lang và Âu Lạc đều được hình thành trên cơ sở nền văn hóa Đông Sơn và đều được hình thành sau một cuộc kháng chiến chống ngoại xâm."
- Cả hai đều hình thành từ nền văn hóa Đông Sơn đúng. Tuy nhiên, nước Văn Lang không hình thành sau cuộc kháng chiến chống ngoại xâm mà là một sự tiến triển lịch sử tự nhiên. Âu Lạc được thành lập sau khi An Dương Vương dẹp nhà Tần. Do đó, mệnh đề này sai.
4. Mệnh đề 4: "Việc chế tạo ra nỏ Liên Châu và xây thành Cổ Loa (Hà Nội) của nhà nước Âu Lạc đều xuất phát từ nhu cầu bảo vệ đất nước."
- Đoạn tư liệu chỉ rõ, do "yêu cầu bức thiết của cuộc chiến đấu chống ngoại xâm", việc chế tạo nỏ Liên Châu và xây thành Cổ Loa nhằm bảo vệ đất nước là đúng.
Kết luận:
Các mệnh đề đúng: 2, 4.
Các mệnh đề sai: 1 (về "độc lập hoàn toàn"), 3 (về "hình thành sau một cuộc kháng chiến chống ngoại xâm").
Chú ý khi giải
- Cần chú ý phân biệt giữa "tiếp tục phát triển" và "phát triển độc lập"; trong thực tế lịch sử, sự kế thừa thường là liên tục.
- Đối chiếu thông tin từ tư liệu với kiến thức đã học để xác định đúng hay sai của từng mệnh đề.
- Hiểu rõ đặc điểm địa lý, lịch sử của từng thời kỳ để xác định đúng vị trí, ý nghĩa của các kinh đô và sự kiện lịch sử.
- Nắm vững ý nghĩa và mục đích của các phát minh, công trình kiến trúc thời kỳ lịch sử nhất định để kết luận chính xác.