Đề bài
Dải mây trắng đỏ dần trên đỉnh núi,
Sương hồng lam, ôm ấp nóc nhà gianh,
Trên con đường viền trắng mép đồi xanh,
Người các ấp tưng bừng ra chợ Tết.
Họ vui vẻ kéo hàng trên cỏ biếc;
Những thằng cu áo đỏ chạy lon xon,
Vài cụ già chống gậy bước lom khom,
Cô yếm thắm che môi cười lặng lẽ.
Thằng em bé nép đầu bên yếm mẹ,
Hai người thôn gánh lợn chạy đi đầu.
Con bò vàng ngộ nghĩnh đuổi theo sau.
Sương trắng rỏ đầu cành như giọt sữa,
Tia nắng tía nháy hoài trong ruộng lúa,
Núi uốn mình trong chiếc áo the xanh,
Đồi thoa son nằm dưới ánh bình minh.
Người mua bán ra vào đầy cổng chợ.
Con trâu đứng vờ dim hai mắt ngủ,
Để lắng nghe người khách nói bô bô.
Anh hàng tranh kĩu kịt quẩy đôi bồ,
Tìm đến chỗ đông người ngồi dở bán,
Một thầy khoá gò lưng trên cánh phản,
Tay mài nghiên hí hoáy viết thơ xuân.
Cụ đồ nho dừng lại vuốt râu cằm,
Miệng nhẩm đọc vài hàng câu đối đỏ.
Bà cụ lão bán hàng bên miếu cổ,
Nước thời gian gội tóc trắng phau phau.
(Trích Chợ tết, Đoàn Văn Cừ, Thi nhân Việt Nam,
Hoài Thanh – Hoài Chân, NXB Văn học, 1999,tr.180-181)
Xác định thể thơ được sử dụng trong đoạn thơ trên.
Phương pháp giải
Vận dụng kiến thức về đặc điểm hình thức để xác định thể thơ
Lời giải chi tiết
- Thể thơ 8 chữ (mỗi dòng thơ có 8 chữ)
Chỉ ra những từ ngữ diễn tả trực tiếp không khí trên đường đi chợ Tết.
Phương pháp giải
Căn cứ vào nội dung văn bản để tìm các từ ngữ phù hợp
Lời giải chi tiết
- Những từ ngữ diễn tả trực tiếp không khí trên đường đi chợ Tết: tưng bừng, vui vẻ.
Nêu những hoạt động cụ thể của con người trong phiên chợ Tết được thể hiện ở phần thơ in đậm.
Phương pháp giải
Căn cứ vào nội dung văn bản đọc để chỉ ra những hoạt động tỏng phiên chợ Tết
Lời giải chi tiết
- Nêu được những hoạt động cụ thể của con người trong phiên chợ Tết được thể hiện ở phần thơ in đậm:
+ Người mua bán ra vào;
+ Người khách nói bô bô;
+ Anh hàng tranh quẩy đôi bồ kĩu kịt, tìm đến chỗ đông người ngồi dở bán;
+ Thầy khóa gò lưng trên phản, tay mài nghiên hí hoáy viết thơ xuân;
+ Cụ đồ nho vuốt râu, nhẩm đọc câu đối
+ Bà cụ lão bán hàng.
Trình bày tác dụng của từ láy tượng hình trong hai dòng thơ sau:
Một thầy khoá gò lưng trên cánh phản,
Tay mài nghiên hí hoáy viết thơ xuân.
Phương pháp giải
Vận dụng kiến thức về từ láy để nhận diện và phân tích tác dụng
Lời giải chi tiết
- Xác định được đúng từ láy tượng hình và nêu được tác dụng phù hợp.
+ Từ láy tượng hình: “hí hoáy”
+ Tác dụng của từ láy tượng hình: miêu tả sinh động dáng vẻ chăm chú, miệt mài của thầy khóa khi viết thơ xuân.
Phân tích hiệu quả của việc sử dụng yếu tố miêu tả trong đoạn thơ.
Phương pháp giải
Vận dụng kiến thức về các phương thức biểu đạt để nhận diện và nêu tác dụng của chúng trong văn bản thơ
Lời giải chi tiết
- Phân tích được hiệu quả của việc sử dụng yếu tố miêu tả trong đoạn thơ:
+ Chỉ ra được một số yếu tố miêu tả trong đoạn thơ: Miêu tả cảnh sắc thiên nhiên: dải mây trắng đỏ dần, sương hồng lam, tia nắng tía, núi uốn mình trong chiếc áo the xanh,… Miêu tả con người với dáng vẻ, hoạt động cụ thể: thằng cu áo đỏ chạy lon xon, cô yếm thắm che môi cười lặng lẽ, thầy khóa hí hoáy viết thơ xuân, anh hàng tranh kĩu kịt quẩy đôi bồ, cụ đồ vuốt râu, bà cụ tóc trắng phau phau,…
+ Hiệu quả của yếu tố miêu tả: góp phần tái hiện sinh động khung cảnh thiên nhiên tươi sáng, đầy sức sống; bức tranh chợ Tết nhộn nhịp, đông vui đậm chất truyền thống, gợi vẻ đẹp văn hóa và tâm hồn người Việt……
Nhận xét về bức tranh chợ Tết trong đoạn thơ.
Phương pháp giải
Căn cứ vào nội dung văn bản đọc để rút ra những nhận xét, đánh giá
Lời giải chi tiết
- Nhận xét phù hợp về bức tranh chợ Tết trong đoạn thơ: là một bức họa sống động, tươi sáng, rực rỡ sắc màu; không khí Tết rộn ràng, náo nhiệt, mà ấp áp, bình dị, mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống của làng quê Việt Nam...
Bày tỏ quan điểm của em về ý kiến sau: Bức tranh chợ Tết trong đoạn thơ trên góp phần gìn giữ “hồn xưa của đất nước”. (Trả lời trong khoảng từ 3-5 câu văn).
Phương pháp giải
Căn cứ vào nội dung văn bản đọc để bày tỏ ý kiến về một nhận định liên quan tới văn bản.
Lời giải chi tiết
Em hoàn toàn đồng ý với ý kiến trên. Bức tranh chợ Tết trong đoạn thơ của Đoàn Văn Cừ không chỉ là một bức tranh tả cảnh mà còn là một bức tranh văn hóa. Nó tái hiện lại những phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc ta trong ngày Tết cổ truyền. Qua đó, giúp chúng ta hiểu thêm về giá trị văn hóa truyền thống và góp phần gìn giữ "hồn xưa của đất nước".