Đề bài
“Năm 1460, vua Lê Thánh Tông lên ngôi trong bối cảnh tình hình chính trị, kinh tế, xã hội của đất nước đã từng bước ổn định. Tuy nhiên, bộ máy hành chính nhà nước bắt đầu bộc lộ một số hạn chế. Ở cấp trung ương, sự tập trung quyền lực chủ yếu trong tay các quan đại thần - những võ quan, công thần trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đã ảnh hưởng đến tính tập quyền của nhà nước. Sau khi vua Lê Thái Tổ qua đời, các vị vua kế vị thường ít tuổi. Tình trạng quan lại lộng quyền, tham nhũng,... ngày càng trở nên phổ biến.
Ở địa phương, đất nước rộng lớn nhưng chỉ được chia thành 5 đạo (Đông, Tây, Nam, Bắc và Hải Tây) khiến cho quyền lực của những người đứng đầu mỗi đạo rất lớn, là mầm mống của xu hướng phân tán quyền lực.
Vì vậy, sau khi lên ngôi, vua Lê Thánh Tông đã từng bước tiến hành cải cách nhằm tăng cường quyền lực của hoàng đế và bộ máy nhà nước.”
(SGK Lịch sử 11, bộ Kết nối tri thức với cuộc sống, trang 64 – 65)
Lời giải chi tiết
Phân tích đề bài:
Đề bài yêu cầu phân tích và đánh giá bốn mệnh đề liên quan đến cuộc cải cách của vua Lê Thánh Tông. Ta cần xem mệnh đề nào là đúng và mệnh đề nào là sai dựa trên thông tin trong SGK.
Phân tích các mệnh đề:
- Mệnh đề 1: “Cuộc cải cách được tiến hành trong bối cảnh bộ máy nhà nước đã hoàn thiện và ổn định.”
- Đây là mệnh đề sai. Bối cảnh khi vua Lê Thánh Tông lên ngôi là lúc bộ máy hành chính bộc lộ hạn chế, quyền lực tập trung vào tay các quan đại thần, tình trạng tham nhũng phổ biến. Vậy, bộ máy nhà nước chưa hoàn thiện và còn nhiều vấn đề cần cải cách.
- Mệnh đề 2: “Cuộc cải cách nhằm tăng cường quyền lực của hoàng đế, hạn chế quyền lực địa phương.”
- Đây là mệnh đề đúng. Lê Thánh Tông cải cách để tăng cường quyền lực hoàng đế, hạn chế các quyền lực địa phương, nhằm khắc phục tình trạng quyền lực bị phân tán.
- Mệnh đề 3: “Cuộc cải cách trên lĩnh vực hành chính nhằm tăng cường xu hướng phân tán quyền lực.”
- Đây là mệnh đề sai. Thực tế, cuộc cải cách của Lê Thánh Tông nhằm tập quyền, không phải phân tán quyền lực. Việc chia đất nước thành 13 đạo (thay vì 5) nhằm hạn chế quyền lực của người đứng đầu các đạo.
- Mệnh đề 4: “Sau cải cách, bộ máy nhà nước chuyên chế trung ương tập quyền được xác lập hoàn chỉnh.”
- Đây là mệnh đề đúng. Sau cuộc cải cách, một bộ máy nhà nước chuyên chế trung ương tập quyền thật sự đã được xác lập.
Kết luận: Mệnh đề đúng là mệnh đề 2 và 4. Mệnh đề sai là mệnh đề 1 và 3.
Chú ý khi giải
- Khi đánh giá mệnh đề nào là đúng hay sai, cần dựa vào thông tin từ SGK hoặc các tài liệu lịch sử uy tín để có căn cứ chính xác.
- Hiểu rõ bối cảnh lịch sử, các vấn đề mà bộ máy nhà nước gặp phải trong thời kỳ đó là cần thiết để đưa ra đánh giá đúng.
- Nắm vững đặc điểm cải cách của Lê Thánh Tông: Mục tiêu chính là tăng cường tập quyền, củng cố quyền lực hoàng đế và chính quyền trung ương.