DẢI BẰNG LỐM ĐỐM 

(Sir Arthur Conan Doyle) 

Thưa ông Sherlock HoImes. Ông có đủ sức giúp không, ít ra là cũng làm sáng tỏ ít nhiều những bí ẩn đáng sợ đang bủa vây tôi bốn bế? 

Tôi đang lắng nghe cô đây, thưa cô. 

Tôi tên là Helen Stoner. Tôi đang ở với ông bố dượng. Ông ấy là người cuối cùng còn sống của một dòng họ Saxon lâu đời nhất Anh quốc, nhưng đã lụi tàn. Bố dượng tôi là con trai độc nhất của dòng họ ấy, hiện Ông là bác sĩ. 

Hồi còn làm bác sỹ ở Ấn Độ, bác sỹ Roylott đã kết hôn với mẹ tôi, bà Stoner, một quả phụ trẻ, vốn là vợ của Thiếu tướng Stoner. Tôi và ]lia, chị tôi, là hai chị em sinh đôi. Hồi mẹ tôi đi bước nữa, hai chúng tôi mới 20 tuổi. Mẹ tôi có một khoản tiền khá lớn, giao cho bác sỹ Roylott cai quản, và dặn ông ta phải chia đôi cho hai chúng tôi khi nào chúng tôi đi lấy chồng. Mẹ tôi qua đời chỉ ít lâu sau ngày chúng tôi trở về Anh: bà chết cách đây 8 năm trong một vụ tai nạn hỏa xa gần Crewe. 

Ông đưa hai chị em tôi về Stoke Moran, sống tại ngôi nhà được thừa kế. Khoản tiền mẹ tôi để lại thừa đủ chu cấp cho mọi sở thích của chúng tôi, và tưởng chừng chẳng có gì ngăn trở chúng tôi sống hạnh phúc. 

Nhưng đúng vào thời kỳ đó, tính khí bố dượng tôi bỗng thay đổi hẳn. Bạn bè độc nhất của ông ta là những người Digan() sống lang thang nay đây mai đó; ông cho họ dựng lều trại trên mảnh đất nhỏ, diện tích chỉ vài acre(2) của dòng họ để lại. Ông ấy thích lang thang đây đó cùng họ. Hiện ông đang nuôi một con báo 

đốm(3) và một con khỉ đầu chó(4), suốt ngày đêm thả rông. Chị tôi đã chết hồi chỉ mới ba mươi tuổi, và tóc chị ấy cũng đã điểm bạc như tóc tôi. 

Thế chị ấy đã mất rồi sao? 

Chị ấy qua đời cách nay vừa tròn hai năm. Trước khi mất, chị Julia có đến 

chỗ dì tôi đón lễ Noel và đã gặp một Thiếu tá Hải quân, rồi đính hôn cùng anh ta. Dượng tôi biết chuyện đó và không tỏ ý phản đối cuộc hôn nhân ấy nhưng hai tuần trước ngày họ định tổ chức hôn lễ, chị Julia đã qua đời một cách khủng khiếp 

Xin cô kể lại chuyện ấy thật cặn kẽ - anh nói. 

Tòa nhà chính mà dượng tôi được thừa kế, như tôi vừa kể, rất cũ kỹ, chỉ còn 

một dãy bên là còn ở được. Sàn của mấy phòng ngủ ở đây toàn là sàn đất nện; mấy phòng khách thì chiếm phần trung tâm tòa nhà. Trong ba phòng ngủ kia, thì phòng đầu là bác sỹ Roylott, phòng thứ hai là của chị tôi, còn phòng cuối thì dành cho tôi. Chẳng phòng nào ăn thông với phòng nào; nhưng cả ba đều có cửa mở ra dãy hành lang chung. Cửa sổ ba phòng đều hướng ra phía bãi cỏ. Vào cái đêm kinh hoàng đó, bác sỹ Roylott về phòng rất sớm, nhưng chúng tôi biết ông ấy chưa ngủ, vì chị tôi phải khó chịu vì cái mùi xì gà Án Độ rất nặng mà ông ta quen dùng. Khi về, chị hỏi tôi: 

Helen, khuya em có bao giờ nghe tiếng ai đó huýt sáo không? 

Vì mấy đêm gần đây, vào khoảng ba giờ sáng, đêm nào chị cũng nghe có tiếng huýt sáo rất khẽ và rõ. Chị vốn tỉnh ngủ, nên tiếng động đó khiến chị thức giấc. 

Chị cô và cô bao giờ cũng khóa cửa trước lúc đi ngủ? 

Dượng tôi có nuôi thả rông một con báo đốm và một con khỉ đầu chó. Hai chị em tôi chỉ cảm thấy an toàn khi đã khóa trái cửa sau lưng. 

Tôi hiểu. Xin cô kể tiếp. 

Đêm đó, bất thình lình, bỗng dậy lên một tiếng rú man dại. Tôi nhận ra  ngay: đó là tiếng chị tôi. Tôi nhảy vội xuống đất, lao ra hành lang. Lúc đang mở cửa, tôi chợt nghe một tiếng huýt sáo khẽ, rồi tiếng rơi đánh sầm của một vật nặng bằng kim loại. Tôi chạy sang, thấy chị chới với vươn hai tay ra phía trước... chân chị bỗng bủn rủn và chị ngã khuỵu xuống đất. Chị bỗng hét lên bằng một giọng mà tôi nhớ suốt đời:"Trời ơi, Helen! Cái dải băng ấy! Dải băng lốm đốm!"...Khi ông bố dượng tôi chạy tới thì chị đã bất tỉnh và mọi cố gắng cứu chữa đểu vô hiệu. 

- Xin hỏi cô một câu, Sherlock Holmes nói - Cô có tin chắc là đã nghe tiếng huýt sáo và tiếng rơi của một vật nặng bằng kim loại? Cô có dám thê là mình đã không nghe lầm không? 

Tôi cảm thấy mình không lầm chút nào. 

Chị cô lúc đó đã ăn mặc tề chỉnh? 

Không! Chỉ mỗi chiếc áo ngủ trên người. Bên tay phải đang cầm một que diêm đã đánh lửa, còn bên tay trái - một bao diêm. 

- Điều đó chứng tỏ cô ấy đã quẹt diêm lên để xem thử có chuyện gì khiến cô ấy sợ hãi. Chi tiết đó rất quan trọng. Vậy ông dự thấm kết luận thế nào khi đến điều tra? 

- Ông ấy xem xét hết sức cẩn thận nội vụ, vì bác sỹ Roylott từ lâu đã là đối tượng khả nghi. Nhưng ông ấy không tài nào tìm thấy một chứng cứ gì xác đáng về nguyên nhân cái chết. Cửa phòng được khóa chặt từ bên trong... Sàn nhà cũng được khám xét kỹ, nhưng vẫn chẳng có dấu hiệu khả nghi nào. Ông khói lò sưởi tuy rộng, nhưng không thể chui qua. Như vậy, chắc chắn là khi xảy ra cái tai họa bi kịch ấy, chị tôi chỉ có một mình trong phòng. 

Thế khả năng bị đầu độc? 

Này, vậy cô nghĩ gì về dải băng, dải băng lốm đốm, mà chị cô có nhắc tới? 

Có lúc tôi nghĩ đó chỉ là những lời vô nghĩa trong cơn mê sảng của chị tôi; 

nhưng có lúc tôi cho rằng có lẽ chị tôi muốn nói tới một loại băng đảng(S) gì đấy, chắc là tới đám người Digan, cũng có thể là thứ khăn trùm sặc sỡ mà dân Digan hay dùng đã khiến chị ấy thốt ra hai chữ "lốm đốm" (6) kỳ dị đó. 

Holmes lắc đầu như có ý không chút nào thấy thỏa mãn. 

- Còn có một cái gì khác nữa kia! - Anh nói - Xin cô kể tiếp đi. 

"Tháng trước, một anh bạn thân mà tôi quen biết từ nhiều năm, đã ngỏ lời cầu hôn tôi. Bố dượng tôi không phản đối, và chúng tôi định sang xuân thì tổ chức hôn lễ. Cách đây hai ngày, bác sỹ Roylott gọi thợ tới, cho sửa chữa phần trái nhà ở mạn tây nên tôi phải dời sang ở tạm tại căn phòng nơi chị tôi đã qua đời, ngủ trên chính chiếc giường chị ấy từng ngủ. Tôi bỗng nghe thấy cái tiếng huýt sáo khẽ mà chính chị tôi từng nghe thấy trước lúc chết. Thấy trời vừa sáng, tôi vội lên đường đến gặp ông ngay, để cầu cứu ông" 

Chưa đâu, cô Roylott ạ. Cô đang bao che cho ông bố dượng của cô đấy. 

Sao kia? Ông muốn ám chỉ điều gì? 

Thay vì câu trả lời, Holmes kéo cao ống tay áo của cô thân chủ lên. Năm vết đỏ 

bầm, dấu của năm ngón tay, nổi rõ trên cổ tay trắng muốt của cô gái. 

- Cô bị ông ta đối xử tàn tệ quá! Holmes nói. 

Cô gái đỏ bừng mặt, kéo vội ống tay áo xuống để che cái cổ tay bị bầm. 

- Ông ấy là hạng người cục súc, cô nói, sức lực như hộ pháp, và chắc không lường hết được sức mạnh của mình. 

- Vụ này thật bí ẩn. Cô có thể giúp chúng tôi về Stoke Moran ngay hôm nay, để chúng tôi xem kỹ lại mấy căn phòng đó, mà dượng cô không hề hay biết, được không? 

- Được ạ. Vì ông ấy có nói là hôm nay phải lên London thu xếp một số công việc gì đó hết sức hệ trọng. Chắc ông ta sẽ vắng nhà suốt ngày, nên không ai cản trở các ông đâu. 

- Anh nghĩ sao về vụ này, Watson? - Sherlock Holmes hỏi.

- Tôi cảm thấy đây là một vụ án đầy bí hiểm, có thể chứa đựng một tội ác thâm độc. 

- Cô gái cho biết sàn nhà, tường, vách còn rất chắc; không một ai có thể đột nhập qua cửa ra vào, cửa sổ, và ống khói, thì rõ ràng là người chị chỉ có một mình trong phòng, lúc cái chết bí hiểm kia ập đến. 

- Anh nên ngẫm nghĩ kỹ về tiếng huýt sáo giữa đêm khuya và dải băng của đám Digan mà lão bác sỹ chứa chấp trong địa phận của lão. Ta cũng có lý do để tin rằng lão ta rất quan tâm tới việc ngăn cản cô con gái của người vợ cũ đi lấy chồng. Hơn nữa, ở đây còn có lời cô chị nhắc tới dải băng và sau cùng, là tình tiết cô Helen Stoner nghe thấy tiếng rơi của một vật nặng bằng kim loại. Âm thanh đó rất có thể là do một thanh sắt gá vào cánh cửa chắn bên ngoài cửa sổ phát ra, khi nó bật mạnh vào vị trí cũ. Tất cả những tình tiết đó, theo tôi, có thể giúp ta lý giải vụ án. 

[...] Cửa phòng bật mở, và một người đàn ông cao lớn vạm vỡ xuất hiện. Ông ta đảo mắt lia lịa nhìn hai chúng tôi, và cặp mắt trũng sâu cùng cái mũi khoằm của ông ta khiến ông ta trông như một con ác điểu già hung dữ. 

- Con gái vợ ta vừa ở đây ra. Ta đã lần được dấu vết nó. Nó đã hót gì với các anh, hả? Anh là Holmes, một gã rất hay can thiệp vào công việc người khác. 

Lão bước nhanh về phía lò sưởi, cầm thanh sắt cời than, bẻ cong nó lại bằng đôi tay hộ pháp sạm nắng. 

- Liệu hồn, chớ có để bị sa vào tay ta - Lão gầm lên, vứt thanh cời than vào lò, rồi bỏ đi. 

- Quả là một con người dễ mến - Holmes vừa nói vừa cười lớn, anh ta cầm thanh sắt cời than lên, rồi lên gân uốn thẳng nó lại như cũ. 

- Tôi đã được tận mắt thấy bản di chúc của người vợ quá cố - anh nói - Tổng số lợi tức khoảng 750 bảng. Mỗi cô gái có quyền đòi 250 bảng lợi tức khi nào họ đi lấy chồng. Như vậy, nếu cả hai cô đều lấy chồng, thì lão bác sỹ chỉ còn được hưởng một số tiền chẳng đáng là bao; thậm chí chỉ một cô về nhà chồng thì lão cũng đã bị thua thiệt đáng kể, lão ta có đủ lý do rất hệ trọng để tìm mọi cách ngăn cản việc kết hôn của hai cô gái. 

(2)Và bây giờ, nếu anh đã sẵn sàng rồi thì chúng ta sẽ gọi một chiếc xe để ra ga Waterloo[...] 

Chào cô Stoner - Holmes nói. 

Chúng tôi đã có hân hạnh được gặp bác sỹ rồi - Holmes nói, và anh vắn tắt thuật lại những gì đã diễn ra. Cô Stoner tái mặt khi biết chuyện đó. 

Trời ơi! - cô kêu lên. - Vậy là lão đã theo sát gót tôi. 

À luôn tiện cũng xin hỏi: hình như chẳng việc gì phải sửa chữa gấp như vậy thì phải. Vì tôi thấy bức tường ở đầu nhà còn chắc lắm mà. 

- Đúng vậy. Tôi tin chắc đó chỉ là cái cớ để bắt tôi phải chuyển phòng thôi. 

- À! Có thể đúng thế thật. Nay, mặt trong cái chái hẹp này có một dãy hành lang mà cả ba phòng ngủ đêu ăn thông ra, phải không? Bên phía đó chắc cũng phải có cửa sổ chứ? 

Vâng, nhưng nhỏ lắm. Nhỏ đến nỗi không một ai có thể chui qua được. 

Vậy là từ mặt đó, không một ai có thể lọt vào phòng hai chị em cô, nếu đêm nào các cô cũng khóa chặt cửa. 

- Sợi dây kéo chuông này ăn thông vào đâu? Anh cầm lấy dây chuông giật mạnh một cái. 

- Sao không nghe chuông reo gì cả? Lạ thật! Cô nhìn kia, sợi dây thậm chí chỉ buộc vào một cái móc sắt nằm ngay phía trên cửa thông gió. 

Thật vô lý quá! Vậy mà lâu nay tôi chẳng để ý. 

Rất kỳ lạ! Holmes vừa lẩm bẩm, vừa giật sợi dây. Căn phòng này có một vài 

điểm rất kỳ quặc. Chẳng hạn, gã thợ xây hẳn phải điên rô lắm mới trổ cửa thông hơi sang phòng bên cạnh; lẽ ra hắn có thể trổ ra ngoài; cũng chỉ mất chừng ấy công thôi. 

Cái này cũng mới làm gần đây - cô tiểu thư nói 

Chắc làm cùng lúc với sợi dây kéo chuông - Holmes nhận xét. 

Phòng bác sỹ Roylott rộng hơn phòng hai cô con riêng của bà vợ trước, nhưng đồ đạc bài trí rất đơn sơ. 

Tủ này đựng gì? Holmes vừa hỏi gõ vào chiếc tủ sắt. 

Ông ta có nuôi gì trong đó không? Như mèo chẳng hạn. 

Không, ông hỏi gì lạ thế! 

Cô nhìn đây! - Anh cầm lên một cái đĩa lót tách nhỏ, đựng sữa, đặt trên 

nóc tủ. 

- Chúng tôi không nuôi mèo. Nhưng có một con báo đốm và một con khỉ đầu chó. 

- À, vâng. Dĩ nhiên! Báo đốm chẳng qua chỉ là một con mèo lớn xác thôi. 

Nhưng tôi nghĩ rằng đĩa sữa nhỏ này e khó lòng chu cấp đủ cho con vật đó. Còn một điểm nữa tôi muốn làm sáng tỏ - Anh lấy kính lúp ra soi lên mặt chiếc ghế gỗ, xem xét mặt ghế hết sức kỹ lưỡng. 

Vật khiến anh chú ý là chiếc roi nhỏ, treo trên góc giường. Tuy nhiên, chiếc roi ấy bị uốn cong ở đầu mút, rồi thắt lại thành một vòng tròn. 

- Điều hết sức hệ trọng là từ bây giờ, cô nhất nhất phải làm đúng những điều tôi khuyên. Vụ này nghiêm trọng lắm. Tính mạng của cô tùy thuộc cô đấy. 

Trước hết, đêm nay cả hai chúng tôi phải ở lại trong phòng cô. 

Chắc ở đằng kia là cái quán trọ của vùng này? Rất tốt. Từ đó nhìn sang có thể thấy được cửa sổ căn phòng cô không? 

- Thấy được chứ. 

- Khi nào bố dượng cô về, cô không được ra khỏi phòng, lấy cớ là cô bị nhức đầu. Tôi tin chắc rằng, tuy đang sửa chữa, cô vẫn có thể nghỉ tạm một đêm bên đó. 

- Còn bây giờ, chúng ta phải tạm biệt nhau, vì nếu bác sỹ Roylott quay về mà bắt gặp chúng tôi ở đây, thì chuyển đi này coi như uổng công. 

Vào lúc nhá nhem tối, chúng tôi thấy chiếc xe ngựa chở bác sỹ Grimesby Roylott chạy ngang qua cửa sổ phòng trọ. Lão trông càng cao lớn bên cạnh cậu xà ích bé nhỏ. 

Holmes nói khi chúng tôi đang ngồi bên nhau trong bóng tối - Tình hình chắc sẽ nguy hiểm lắm! 

Anh cũng nhìn thấy cả cái lỗ thông gió chứ? 

Tôi biết trước thế nào chúng ta cũng phát hiện được cái lỗ thông gió đó ngay từ khi chưa đến Stoke Moran. 

Nhưng cãi lỗ đó thì phỏng có hại gì? 

Ô, ít ra cũng có sự trùng khớp đáng lưu ý giữa các sự việc: người ta trổ một cái lỗ cửa thông gió ngay phía trên đầu giường, người ta treo một sợi dây giật chuông lên, thế là cô gái ngủ trên cái giường kia chết. Anh không thấy sự trùng khớp đó là kỳ lạ? 

- Chân giường được gắn chặt vào sàn nhà. Đã bao giờ anh thấy một kiểu kê giường như thế chưa? 

- Cô gái không thể di chuyển được cái giường. Nó luôn được đặt cố định bên dưới lỗ thông gió và sợi dây thừng. Chúng ta có thể gọi đó chỉ là sợi thừng, vì người ta treo nó lên không phải để giật chuông. 

- Anh Holmes - tôi reo lên - Bây giờ như tôi đã hiểu được lờ mờ những gì anh muốn nói. Vậy là chúng ta đã có mặt vừa kịp thời để chặn đứng một tội ác khủng khiếp. 

Hai tiếng đồng hồ nữa chậm chạp trôi qua, rồi thình lình một ánh đèn đơn độc đã lóe sáng phía trước. Đó là ám hiệu của chúng ta -Holmes nói, rồi đứng bật dậy 

- Nhớ đừng ngủ gật nhé. Mạng sống của anh đang tùy thuộc vào đó. 

Đồng hồ điểm mười hai giờ, một giờ, hai giờ, rồi ba giờ..., và chúng tôi vẫn im lặng ngồi đợi xem điều gì sẽ xảy ra. 

Ai đó ở phòng bên đã châm đền. Tôi nghe một tiếng di động rất khẽ, rồi tất cả lại chìm vào im lặng, tuy mùi khét mỗi lúc một nồng nặc. Suốt nửa giờ tôi căng tai nghe ngóng. Rồi thình lình tôi nghe một tiếng động khác, rất khẽ, tựa như tiếng luồng hơi nước thoát ra từ một ấm đun nước. Đúng vào lúc tôi nghe thấy âm thanh đó, thì Holmes đứng bật dậy, đánh diêm và giận dữ vụt cây gậy tới tấp vào sợi dây giật chuông. 

- Anh có thấy nó không, Watson? - anh rít lên - Anh có thấy nó không?

Nhưng tôi chẳng thấy gì cả. Vào lúc Holmes đánh diêm, tôi nghe thấy có tiếng huýt sáo khẽ, nhưng rõ. Tuy vậy, ánh lửa ở đầu que diêm đột ngột lóe sáng đập vào cặp mắt mệt mỏi của tôi, khiến tôi không thể nói đích xác bạn tôi đang đập tới tấp vào cái gì. Tuy vậy, tôi có thể thấy rõ mặt anh tái nhợt như một xác chết và đầy kinh hãi. 

Bỗng vang lên một tiếng rú kinh hoàng mà tôi chưa từng nghe thấy bao giờ. 

Tiếng rú mỗi lúc một to hơn, một tiếng rú khàn khàn, chứa đầy đau đớn, sợ hãi... 

- Thế nghĩa là mọi chuyện đã kết thúc, - Holmes đáp - và xét cho cùng, kết thúc như thế là hay hơn cả. Anh cầm súng lên, chúng ta sẽ vào phòng bác sỹ Roylott. 

...Ngôi trên chiếc ghế gỗ kê cạnh đó là bác sỹ Grimesby Roylott mình choàng chiếc áo chùng màu xám; và vắt ngang trên đùi lão là chiếc roi mà chúng tôi đã để ý tới hồi chiểu. Quanh đầu lão quấn một dải băng màu vàng kỳ dị, điểm những đốm màu nâu sẫm. Khi chúng tôi bước vào, lão vẫn bất động. 

- Dải băng! Dải băng lốm đốm! - Holmes khẽ thốt lên. 

Tôi bước tới một bước. Ngay trong khoảnh khắc đó, dải băng bắt đầu chuyển động. Từ đám tóc của bác sỹ Roylott ngóc lên một cái đầu có cạnh và cái cổ ngẳng 

của một con rắn gớm ghiếc. 

- Đó là giống rắn độc đầm lầy! - HoImes kêu lên - Độc hơn bất cứ giống nào ở Ấn Độ. Lão ta chết mười giây sau khi bị rắn cắn. [...] 

(Arthur Conan Doyle, Sherlock Holmes toàn tập. NXB Văn học, 2015) 

Câu 1.

Kết thúc của truyện trinh thám Dải băng lốm đốm khác các truyện trinh thám thông thường ở điểm nào? Em có thích kết thúc ấy không, vì sao? (lđ)