Đề bài
ĐÔI BÀN CHÂN MẸ
Đôi bàn chân mẹ không hồng
Dáng thô, ngón toẽ(1), chai phồng nắng mưa
Một đời đi sớm về trưa
Kể bao nhiêu chuyện ngày xưa lặng thầm
Mùa đông mẹ lội xuống đầm
Gót chân nứt dưới bùn ngâm tê người
Môi trầu thâm tái nụ cười
Cái tôm cái tép có lời thảo thơm?
Trưa hè tãi thóc(2), lật rơm
Bàn chân sấp ngửa chạy cơn mưa rào
Ai làm giông gió ba đào(3)
Để cho bóng mẹ ngã nhào đổ xiêu
Quẩn quanh đồng ruộng sớm chiều
Mẹ không vượt núi băng đèo dặm xa
Oằn vai gánh phận đàn bà
Rạc(4) đôi chân mỏi lội qua bến đời
Mẹ giờ ở cõi xa xôi
Bàn chân nằm nghỉ giữa trời mây bay
Con về nhà cũ chiều nay
Thấy trong vườn mẹ vẫn đầy dấu chân.
(Nguyễn Văn Song, Tạp chí Văn nghệ Quân đội, ngày 27/01/2024)
Chú thích: (1) ngón chân xòe ra; (2) dàn mỏng thóc ra cho nhanh khô; (3) sóng to, thường dùng để ví cảnh ngộ gian truân; (4) rã rời.
Xác định đề tài của bài thơ.
Phương pháp giải
Căn cứ vào nội dung văn bản để xác định đề tài
Lời giải chi tiết
Đề tài của bài thơ "Đôi bàn chân mẹ" là tình mẹ
Những công việc nào của mẹ được nhắc đến trong bài thơ? Qua những công việc đó, hình ảnh người mẹ hiện lên với những phẩm chất nào?
Phương pháp giải
Căn cứ vào nội dung văn bản để chỉ ra các chi tiết phù hợp
Lời giải chi tiết
Những công việc của mẹ được nhắc đến trong bài thơ
+ Mẹ đi sớm về trưa, lặng thầm nuôi sống gia đình.
+ Mùa đông mẹ lội xuống đầm, gót chân nứt dưới bùn.
+ Trưa hè mẹ tãi thóc, lật rơm, chạy vội trong cơn mưa.
+ Mẹ quẩn quanh đồng ruộng, gánh vác trách nhiệm gia đình.
Phẩm chất của người mẹ thông qua những công việc đó: Qua các công việc được nhắc đến trong bài thơ, hình ảnh người mẹ hiện lên với những phẩm chất cao quý: Chăm chỉ, chịu khó, Tận tụy, hy sinh, chống chọi với những vất vả của cuộc sống để chăm sóc gia đình. Đồng thời, mẹ cũng rất yêu thương gia đình. Dù gian truân thế nào, mẹ vẫn bền bỉ lo toan cho gia đình, con cái.
Làm rõ hiệu quả nghệ thuật của biện pháp nói giảm nói tránh được sử dụng trong hai câu:
“Mẹ giờ ở cõi xa xôi,
Bàn chân nằm nghỉ giữa trời mây bay."
Phương pháp giải
Vận dụng kiến thức về các biện pháp tu từ
Lời giải chi tiết
Biện pháp nói giảm nói tránh:
+ "Mẹ giờ ở cõi xa xôi": Câu thơ không nói trực tiếp rằng mẹ đã qua đời mà dùng từ "cõi xa xôi" nhằm giảm bớt nỗi đau buồn, tạo cảm giác nhẹ nhàng hơn khi nhắc đến sự mất mát.
+ "Bàn chân nằm nghỉ giữa trời mây bay": Bàn chân mẹ tượng trưng cho sự vất vả, lam lũ suốt cuộc đời. Cách nói "nằm nghỉ" ám chỉ sự yên nghỉ vĩnh viễn, nhẹ nhàng hơn từ "chết". "Trời mây bay" gợi lên hình ảnh nhẹ nhàng, thanh thản ở cõi vĩnh hằng. Câu thơ không chỉ gợi lên nỗi nhớ thương mà còn diễn tả lòng biết ơn và kính trọng của con đối với mẹ.
“Mẹ” đã ở “cõi xa xôi" nhưng vì sao người con lại “thấy trong vườn mẹ vẫn đầy dấu chân”?
Phương pháp giải
Căn cứ vào nội dung văn bản kết hợp với những phân tích, lí giải cá nhân
Lời giải chi tiết
Người con “thấy trong vườn mẹ vẫn đầy dấu chân” mặc dù mẹ đã “ở cõi xa xôi” vì: Dấu chân mẹ còn là hình ảnh tượng trưng cho những công lao, tình yêu thương và sự hy sinh mà mẹ đã dành cho con cái và gia đình. Những dấu ấn này vẫn còn sống mãi trong tâm trí và tình cảm của người con.
Thông điệp có ý nghĩa nhất trong văn bản là gì? Hãy viết khoảng 5 câu văn chia sẻ những suy nghĩ, cảm xúc của em khi nhận ra thông điệp đó.
Phương pháp giải
Căn cứ vào nội dung văn bản để rút ra thông điệp ý nghĩa, phù hợp
Lời giải chi tiết
Văn bản "Đôi bàn chân mẹ" truyền tải thông điệp cảm động về sự hy sinh lớn lao và tình yêu thương sâu sắc của người mẹ đối với gia đình. Người mẹ với đôi chân chai sạn đã trải qua biết bao nhiêu vất vả, gian truân để chăm sóc và bảo vệ gia đình.
Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích tình cảm của người con dành cho mẹ trong tám câu thơ đầu của bài thơ được trích trong phần đọc hiểu.
Lời giải chi tiết
Trong đoạn thơ đầu của "Đôi bàn chân mẹ" của Nguyễn Văn Song, tình cảm của người con dành cho mẹ hiện lên vô cùng sâu sắc và xúc động. Mở đầu là hình ảnh đôi bàn chân thô kệch, chai phồng, phản ánh chân thực cuộc đời lam lũ và sự hy sinh thầm lặng của mẹ. Những "ngón toã" và "chai phồng nắng mưa" không chỉ là dấu ấn của những ngày tháng vất vả mà còn là biểu tượng của sự kiên trì, bền bỉ mà mẹ đã trải qua. Hình ảnh "mùa đông mẹ lội xuống đầm" cho thấy sự chịu đựng phi thường, việc chân "nứt dưới bùn ngâm tê người" còn tả sức lao động cần mẫn, chịu thương chịu khó. Dù công việc có vất vả, mẹ vẫn trụ vững trước "giông gió ba đào". Những hình ảnh ấy không chỉ tác động đến người đọc mà còn làm trỗi dậy những cảm xúc yêu thương, trân trọng trong lòng người con. Và chính từ sự quan sát, cảm nhận tinh tế ấy, người con càng thấm thía sự gian truân mà mẹ đã trải qua, càng yêu thương và biết ơn mẹ hơn bao giờ hết.
Phương pháp giải
Hình thức: đoạn văn
Dung lượng: khoảng 200 chữ
Dạng bài: nghị luận văn học
Vấn đề nghị luận: tình cảm của người con dành cho mẹ trong tám câu thơ đầu
Lời giải chi tiết
- Mở đoạn: Giới thiệu bài thơ "Đôi bàn chân mẹ" và vấn đề nghị luận
- Thân đoạn:
+ Miêu tả đôi bàn chân mẹ: Thô, ngón toẹ, chai phồng – biểu tượng của sự cực khổ và hy sinh.
+ Những công việc hàng ngày của mẹ: "Đi sớm về trưa", "lội xuống đầm", "tãi thóc", "lật rơm" – cho thấy cuộc sống vất vả, lam lũ của mẹ.
+ Cảm xúc và lòng biết ơn của người con: Sự cảm động, trân trọng sự lao động của mẹ biểu hiện qua hình ảnh "môi trầu thâm tái" và sự nuôi dưỡng gia đình.
- Kết đoạn: Khẳng định lại tình cảm sâu sắc, yêu thương của người con dành cho mẹ.