(Cho các con)
... Tổ quốc là khi mẹ sinh con
Có cái mũi dọc dừa, màu da vàng như nắng
Đêm trở dạ có bà con chòm xóm
Bếp lửa hồng ấm suốt cả đời ta
Con lớn như măng trong sự tích đằng ngà
Hồn trẻ Việt tự mang hồn Thánh Gióng
Nết phúc hậu dịu dàng cô Tấm
Nghĩa đồng bào ôm trọn biển và non
Là ngọt ngào tiếng Việt môi son
Ôi tiếng Việt bao thăng trầm xa xót
Cánh cò bay lả vào câu hát
Chạm trang Kiều, tiếng Việt hóa lung linh
[…]
Tổ quốc là biên trấn áo mong manh
Tây rồi Bắc đổi mùa ràn rạt gió
Bao thế kỉ những đợi chờ hóa đá
Đất nước vĩnh hằng cánh võng trước thềm khơi
Là dòng máu cha ông tha thiết chảy muôn đời
Thấm vào đất, vào con, vào sắc cờ cháy rực
Là tất cả những gì yêu dấu nhất
Không nói được thành lời, thì gọi Tổ quốc ơi!
(Trích Tổ quốc, Nguyễn Sĩ Đại, dẫn theo Văn bản đọc hiểu Ngữ văn 12, Đỗ Ngọc Thống (Chủ biên), NXB Đại học Huế, 2024, tr.174-175)
Chỉ ra dấu hiệu hình thức để xác định thể thơ của đoạn trích.
Phương pháp giải
Vận dụng kiến thức về đặc điểm của thể thơ
Lời giải chi tiết
Số chữ trong các dòng không bằng nhau là dấu hiệu hình thức để xác định thể thơ tự do của đoạn trích.
Những từ ngữ, hình ảnh nào trong đoạn trích cho thấy tác giả đã vận dụng sáng tạo chất liệu văn học dân gian?
Phương pháp giải
Căn cứ vào nội dung văn bản để xác định từ ngữ, hình ảnh có sử dụng chất liệu dân gian
Lời giải chi tiết
Những từ ngữ, hình ảnh trong đoạn trích cho thấy tác giả đã vận dụng sáng tạo chất liệu văn học dân gian: sự tích đằng ngà, Thánh Gióng, cô Tấm, Nghĩa đồng bào,…
Nêu nội dung của hai dòng thơ sau:
Là dòng máu cha ông tha thiết chảy muôn đời
Thấm vào đất, vào con, vào sắc cờ cháy rực
Phương pháp giải
Căn cứ vào nội dung văn bản để đưa ra những phân tích, lí giải
Lời giải chi tiết
Nội dung hai dòng thơ:
- Các thế hệ cha ông đã hi sinh máu xương để bảo vệ đất nước, để đất nước mãi trường tồn. Dòng máu ấy đang chảy trong huyết quản các con, trong mỗi người dân đất Việt, trong từng tấc đất quê hương và kết tinh thành biểu tượng thiêng liêng, vĩnh cửu của Tổ quốc - sắc cờ cháy rực.
- Thể hiện tình yêu, niềm tự hào sâu sắc của tác giả về Tổ quốc, về truyền thống bất khuất của cha ông.
Trình bày hiệu quả của việc sử dụng hình thức lời tâm tình của người cha với con trong đoạn trích.
Phương pháp giải
Vận dụng kiến thức về đặc sắc trong hình thức nghệ thuật thơ
Lời giải chi tiết
Hiệu quả của việc sử dụng hình thức lời tâm tình của người cha với con trong đoạn trích:
- Người cha muốn nhắn nhủ, khắc sâu trong con ý niệm về Tổ quốc, về mạch nguồn sinh thành, nuôi dưỡng giúp con khôn lớn, trưởng thành.
- Tạo giọng điệu thủ thỉ, tâm tình tha thiết mà sâu lắng…
Đoạn trích gợi cho anh/chị suy nghĩ gì về trách nhiệm của thế hệ trẻ hôm nay đối với Tổ quốc?
Phương pháp giải
Căn cứ vào nội dung văn bản để đưa ra những suy nghĩ về trách nhiệm của thế hệ trẻ
Lời giải chi tiết
Trách nhiệm của thế hệ trẻ hôm nay đối với Tổ quốc:
- Nhận thức đúng đắn về vai trò, trách nhiệm trong việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.
- Bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc.
- Không ngừng học tập, rèn luyện, có khát vọng ở tầm cao để làm chủ cuộc sống, góp phần xây dựng và phát triển đất nước giàu đẹp, bền vững.
- Sẵn sàng lên đường nếu Tổ quốc kêu gọi…
Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích hình tượng Tổ quốc qua cảm nhận của nhân vật trữ tình trong đoạn trích ở phần Đọc hiểu.
Phương pháp giải
Hình thức: đoạn văn
Dung lượng: khoảng 200 chữ
Dạng bài: nghị luận văn học
Vấn đề nghị luận: hình tượng Tổ quốc qua cảm nhận của nhân vật trữ tình
Lời giải chi tiết
* Hình tượng Tổ quốc hiện lên cụ thể, chân thực, gần gũi, gắn bó với mỗi người từ khi sinh ra đến lúc lớn lên (khi mẹ sinh con, mũi dọc dừa, màu da vàng, bếp lửa hồng ấm,…)
* Tổ quốc hiện lên cũng vô cùng thiêng liêng, cao quý, kết tinh trong huyết quản mỗi người:
- Là mạch nguồn văn hóa truyền thống đậm đà bản sắc dân tộc (ngọt ngào tiếng Việt, Truyện Kiều, câu hát...)
- Là sự hi sinh xương máu của các thế hệ đi trước để khai phá, vun đắp, giữ gìn đất nước (biên trấn áo mong manh, dòng máu cha ông,…)
- Là tất cả những gì yêu dấu nhất, xúc động nhất, không diễn tả hết bằng lời…
Lời giải chi tiết
Trong đoạn trích "Tổ quốc" của Nguyễn Sĩ Đại, hình tượng Tổ quốc hiện lên thật thiêng liêng và gần gũi qua cảm nhận của nhân vật trữ tình. Tổ quốc không phải là một khái niệm trừu tượng, mà là những điều thân thuộc nhất trong cuộc sống: từ dáng hình, màu da của mẹ, đến bếp lửa hồng ấm áp, những câu chuyện cổ tích, những làn điệu dân ca ngọt ngào. Tổ quốc còn là dòng máu cha ông chảy trong huyết quản, là đất đai, quê hương, là lá cờ đỏ thắm. Tác giả đã sử dụng những hình ảnh, từ ngữ giản dị, đời thường để diễn tả tình yêu Tổ quốc một cách chân thành, sâu sắc. Hình tượng Tổ quốc trong đoạn trích không chỉ gợi lên niềm tự hào về truyền thống văn hóa, lịch sử của dân tộc, mà còn khơi gợi ý thức trách nhiệm của mỗi người đối với quê hương, đất nước. Đó là trách nhiệm giữ gìn, bảo vệ và phát huy những giá trị tốt đẹp của Tổ quốc, để Tổ quốc mãi mãi trường tồn và phát triển.