Wabi sabi1 hiện diện trong cảm giác u sầu, nơi vẻ đẹp và bản chất thoáng qua của cuộc sống hội tụ. [...] Tôi nhớ sau một tuần thư giãn tại ngôi nhà gỗ bên bờ biển xanh lục bảo trên đảo Koh Tao, phía nam Thái Lan, tôi đi tàu buổi tối về đất liền để từ đó khởi hành đến Bangkok. Hình ảnh những con thuyền truyền thống trên lối vào cập cảng, những ngọn hải đăng sáng rực trong ánh hoàng hôn làm tôi say đắm. Tận mắt chứng kiến khung cảnh hạnh phúc, đẹp như trong tranh của các gia đình đang ăn tối trên boong thuyền, các thanh niên vác những bao tải hay những tấm lưới mới sửa và đám trẻ con thả mình trên mặt nước, tôi bị choáng ngợp bởi cảm giác lâng lâng xen lẫn một chút buồn. Sâu thẳm trong lòng, tôi biết mình sẽ không bao giờ trở lại nơi đó nữa, nơi có cái tên mà tôi thậm chí còn không nhớ được. Như thế có nghĩa là lúc tôi đang trải nghiệm một điều gì đó, cũng là thời điểm tôi đánh mất nó và đó là nguyên nhân khiến tôi u sầu.
[...] Mọi mất mát đều mang một lợi ích cố hữu: khiến ta trân trọng hơn những gì mình đang có. Khi ai đó vượt qua một cơn bạo bệnh, có lẽ sức lực của họ không còn như trước, nhưng họ biết trân trọng cuộc sống hơn. Đặc biệt nếu họ đã từng ở ngưỡng cửa tử thần, thì giờ đây họ biết giá trị của từng khoảnh khắc và đang vội vã tận hưởng từng khoảnh khắc ấy. [...] Đó là một trong những lợi ích của sự u sầu. Khi chúng ta có ý thức về bản chất nhất thời của vạn vật, chúng ta càng coi trọng chúng hơn. Đồng thời, nó mang đến cho ta cái nhìn sâu sắc hơn về thực tại. [...]
Trên thực tế, một nghiên cứu được công bố trên tạp chí “Perspectives on Psychilogical Science"2 cho thấy rằng, những người quá hài lòng với cuộc sống của mình thường thiếu sự tự phê bình và mong muốn cải thiện bản thân. Đây là những nguyên nhân hạn chế cơ hội thành công của họ. Trong một cuộc khảo sát được thực hiện cho nghiên cứu này, những người đánh giá mức độ hạnh phúc của họ là 8/10 hóa ra thành công hơn những người đánh giá 9 (hạnh phúc) hay thậm chí 10 (cực kì hạnh phúc). Như vậy, mức độ hài lòng quá cao có thể làm lu mờ tầm nhìn thực tế và các công cụ tự trợ giúp có thể bị hạn gi do không được sử dụng thường xuyên. Nếu mọi thứ đã nằm ở mức độ tuyệt vời thì còn cần gì nỗ lực để cải thiện thêm nữa.
(Theo Nobuo Suzuki, Wabi Sabi, Chấp nhận những khiếm khuyết, sống cuộc đời an nhiên, Trịnh Dung dịch, NXB Văn học, 2021, tr. 72-76)
Chú thích:
[1] Wabi sabi: một triết lí sống của người Nhật Bản, một cách nhìn nhận cuộc sống và thế giới với nguyên tắc trung tâm là chấp nhận bản chất không hoàn hảo và tạm thời của vạn vật.
[2] Perspectives on Psychological Science: tạp chí khoa học hàng đầu trong lĩnh vực tâm lí học, được xuất bản bởi Hiệp hội Tâm lí học Hoa Kì (American Psychological Association, APA).
Những thao tác lập luận nào được sử dụng trong văn bản?
Lời giải chi tiết
Để giải quyết bài tập này, chúng ta cần xác định các thao tác lập luận được sử dụng trong văn bản. Chúng ta sẽ đi từng lựa chọn một để phân tích:
Vì vậy, lựa chọn A là chính xác nhất: Phân tích, chứng minh và bình luận.
Chú ý khi giải
Nội dung văn bản được triển khai theo trình tự nào?
Lời giải chi tiết
Để giải quyết bài tập này, chúng ta cần phân tích cẩn thận cấu trúc và mạch logic của đoạn văn được trích dẫn.
1. Đoạn đầu tiên bàn về cảm giác u sầu khi tận hưởng một vẻ đẹp thoáng qua và sự mất mát của "tôi". "Tôi" đã trải nghiệm một cảm giác lâng lâng pha lẫn chút buồn khi biết rằng bản thân sẽ không thể trở lại nơi đẹp đẽ mình vừa trải nghiệm một lần nữa. Điều này gắn liền với triết lí Wabi sabi về vẻ đẹp của sự tạm thời.
2. Đoạn tiếp theo trình bày lợi ích của sự u sầu. "Mọi mất mát đều mang một lợi ích cố hữu: khiến ta trân trọng hơn những gì mình đang có" và việc nhận thức về sự nhất thời của vạn vật giúp ta trân trọng chúng hơn.
3. Cuối cùng, đoạn cuối nói về nghiên cứu liên quan đến sự hài lòng quá mức với cuộc sống. Nghiên cứu cho thấy rằng sự hài lòng quá cao có thể che mờ tầm nhìn thực tế và hạn chế sự phát triển của bản thân.
Dựa vào phân tích trên, trình tự triển khai nội dung của văn bản là:
B. Cảm giác mất mát khi trải nghiệm - Lợi ích cố hữu của mọi mất mát - Kết quả nghiên cứu về mức độ hài lòng với cuộc sống.
Chú ý khi giải
Khi giải bài tập kiểu này, cần lưu ý:
Những phép liên kết nào được sử dụng trong các câu văn sau?
"Sâu thẳm trong lòng, tôi biết mình sẽ không bao giờ trở lại nơi đó nữa, nơi có cái tên mà tôi thậm chí còn không nhớ được. Như thể có nghĩa là lúc tôi đang trải nghiệm một điều gì đó, cũng là thời điểm tôi đánh mắt nó và đô là nguyên nhân khiến tôi u sầu".
Lời giải chi tiết
Để giải quyết bài tập này, chúng ta cần phân tích các câu văn được đề cập đến và xem xét các phép liên kết nào đã được sử dụng trong đó. Đề bài yêu cầu tìm ra những phép liên kết trong đoạn trích sau:
"Sâu thẳm trong lòng, tôi biết mình sẽ không bao giờ trở lại nơi đó nữa, nơi có cái tên mà tôi thậm chí còn không nhớ được. Như thế có nghĩa là lúc tôi đang trải nghiệm một điều gì đó, cũng là thời điểm tôi đánh mất nó và đó là nguyên nhân khiến tôi u sầu."
1. Phân tích phép liên kết:
- Câu "mình sẽ không bao giờ trở lại nơi đó nữa, nơi có cái tên mà tôi thậm chí còn không nhớ được." chứa phép thế từ đồng nghĩa: "nơi đó" chỉ "nơi có cái tên mà tôi thậm chí còn không nhớ được". Từ "nơi đó" được dùng để thay thế cho thông tin "nơi có cái tên mà tôi thậm chí còn không nhớ được" đã được nhắc đến trước đó.
- Câu tiếp theo "Như thế có nghĩa là lúc tôi đang trải nghiệm một điều gì đó, cũng là thời điểm tôi đánh mất nó" sử dụng phép nối: từ "như thế" để chỉ sự liên kết với cả đoạn trước đó. "Như thế" giúp kết nối ý nghĩa giữa việc không bao giờ trở lại nơi đó với lý do u sầu.
2. Lựa chọn đáp án:
Từ phân tích trên, đoạn văn bao gồm phép "thế từ đồng nghĩa" và "phép nối". Do đó, đáp án chính xác là:
A. Phép thế từ đồng nghĩa, phép nối
Chú ý khi giải
Khi làm bài tập về phân tích phép liên kết, học sinh cần chú ý đến:
Câu chuyện về trải nghiệm của “tôi” có vai trò như thế nào đối với việc thể hiện luận đề của văn bản?
Lời giải chi tiết
Để giải quyết câu hỏi này, chúng ta cần phân tích vai trò của trải nghiệm cá nhân của "tôi" trong việc thể hiện luận đề của văn bản. Các phương án đáp án đưa ra đều cố gắng kết nối giữa câu chuyện cá nhân và luận đề chính của văn bản về sự u sầu và quý trọng sự tạm thời của mọi thứ trong cuộc sống.
1. **Phân tích phương án A**: Phương án này nhấn mạnh vẻ đẹp của đảo Koh Tao và sự mất mát khi "tôi" không thể trở lại. Tuy nhiên, nó không hoàn toàn tập trung vào ý chính của bản chất tạm thời và sự u sầu mà lý giải sự trân trọng cuộc sống hơn qua cảm giác đó.
2. **Phân tích phương án B**: Đây là phương án đúng nhất. "Tôi" cảm nhận được sự hội tụ của vẻ đẹp và bản chất thoáng qua của cuộc sống qua khung cảnh trải nghiệm trên đảo Koh Tao. Cảm giác này làm rõ luận điểm "u sầu là lúc vẻ đẹp và bản chất thoáng qua của cuộc sống hội tụ." Từ đó, nó cụ thể hóa luận đề của văn bản về nhận thức sâu sắc hơn về bản chất nhất thời của mọi thứ.
3. **Phân tích phương án C**: Đây là một phần của trải nghiệm khi "tôi" cảm giác mất mát, nhưng không tập trung đủ vào việc hội tụ của vẻ đẹp và bản chất thoáng qua là yếu tố chính tạo nên cảm giác u sầu mà văn bản muốn truyền tải.
4. **Phân tích phương án D**: Phương án này tập trung vào sự quý giá của mỗi trải nghiệm, nhưng không phản ánh đúng ý chủ đạo về sự u sầu từ nhận thức bản chất thoáng qua của cuộc sống.
Từ phân tích trên, lựa chọn **phương án B** là thích hợp nhất bởi nó nêu bật được cảm giác u sầu phát sinh từ sự hội tụ của vẻ đẹp và bản chất thoáng qua trong trải nghiệm của "tôi".
Chú ý khi giải
Khi giải các câu hỏi như thế này, học sinh cần chú ý:
Biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong câu văn nào dưới đây?
Lời giải chi tiết
Để giải bài tập này, chúng ta cần nhận diện biện pháp tu từ so sánh trong các câu được đề bài đưa ra. Biện pháp tu từ so sánh thường liên quan đến việc so sánh một đối tượng với một đối tượng khác có nét tương đồng, thường sử dụng từ "như" để thể hiện.
Bây giờ, ta phân tích từng lựa chọn:
Vậy, câu có biện pháp tu từ so sánh là B: "Tận mắt chứng kiến khung cảnh hạnh phúc, đẹp như trong tranh này, tôi bị choáng ngợp bởi cảm giác lâng lâng xen lẫn một chút nỗi buồn."
Chú ý khi giải
Khi giải bài này, các em cần chú ý:
Phương án nào dưới đây nêu đúng nhất bài học được tác giả gửi đến người đọc?
Lời giải chi tiết
Để giải bài tập này, chúng ta cần phân tích ý chính mà tác giả muốn truyền đạt qua đoạn trích. Tiêu điểm của đoạn trích nằm ở việc chấp nhận sự không hoàn hảo và tính nhất thời của cuộc sống và nhận ra giá trị của nỗi buồn trong việc giúp chúng ta trân trọng mỗi khoảnh khắc của cuộc sống.
Vì vậy, phương án C là lựa chọn đúng nhất, vì nó bao quát được ý chính mà tác giả muốn truyền tải: nhận thức giá trị của cuộc sống và từng khoảnh khắc qua những mất mát, nỗi buồn.
Chú ý khi giải
Khi giải các câu hỏi đọc hiểu như thế này, học sinh cần: