Đề bài
Đọc tư liệu sau đây:
“Cục diện thế giới hiện nay (từ đầu thế kỷ XXI đến nay), vừa chứa đựng một số đặc điểm kế thừa từ các cục diện trước đó, vừa có biểu hiện mới của đặc điểm cũ và cả những đặc điểm mới. Rõ nhất là đặc điểm đa cực, đa trung tâm: hiển nhiên đã từng xuất hiện từ những năm cuối thế kỷ XX, nhưng từ khi Trung Quốc trở thành nền kinh tế thứ hai thế giới (năm 2010), tương quan quyền lực giữa các cực, các trung tâm đã khác hẳn, tạo cơ sở cho quyết định chấm dứt thời kỳ “giấu mình, chờ thời" (năm 2017) của cường quốc đang trỗi dậy. Cuộc cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương trong những năm vừa qua có thể được xem như đặc điểm mới của cục diện thế giới hiện nay, mặc dù đã manh nha từ nhiều năm trước”.
(Nguyễn Viết Thảo, Bối cảnh hình thành và đặc điểm nổi bật của cục diện thế giới hiện nay,Tạp chí
Lý luận chính trị số 541 (3/2023), tr.151)
Lời giải chi tiết
Để giải quyết câu hỏi trên, ta cần phân tích từng mệnh đề cụ thể:
- Mệnh đề 1: “Sau Chiến tranh lạnh, trật tự đa cực nhiều trung tâm dần hình thành với ưu thế tuyệt đối thuộc về Mỹ và Trung Quốc.”
- Mệnh đề này chưa chính xác. Thực tế, sau Chiến tranh lạnh, trật tự thế giới đa cực, đa trung tâm đã dần hình thành với sự nổi lên của nhiều trung tâm quyền lực, không chỉ là Mỹ và Trung Quốc mà còn bao gồm Nga, EU, Nhật Bản,... Trong đó, Mỹ vẫn giữ vị thế siêu cường nhưng không phải là ưu thế tuyệt đối.
- Mệnh đề 2: “Tương quan lực lượng giữa các cường quốc là một trong những nhân tố tác động đến việc hình thành trật tự thế giới sau Chiến tranh lạnh.”
- Mệnh đề này đúng. Sau Chiến tranh lạnh, sự phân bố lại quyền lực trên thế giới dẫn đến hình thành trật tự đa cực, nơi các cường quốc có vai trò chủ chốt và mối tương quan quyền lực là yếu tố quan trọng trong việc hình thành trật tự mới này.
- Mệnh đề 3: “Từ năm 1991, cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc trong thời kì Chiến tranh lạnh là chạy đua vũ trang được thay thế bằng cuộc chạy đua về sức mạnh tổng hợp.”
- Mệnh đề này đúng. Sau Chiến tranh lạnh, các cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc không còn chỉ xoay quanh vũ trang mà mở rộng ra các khía cạnh kinh tế, khoa học công nghệ, văn hóa,..., tạo nên một cuộc chạy đua về sức mạnh tổng hợp.
- Mệnh đề 4: “Đoạn tư liệu đề cập đến bối cảnh hình thành và đặc điểm nổi bật của cục diện thế giới thời kì Chiến tranh lạnh.”
- Mệnh đề này sai. Đoạn tư liệu không nói về đặc điểm của thời kỳ Chiến tranh lạnh mà tập trung vào bối cảnh và đặc điểm của cục diện thế giới hiện nay, từ đầu thế kỷ XXI trở đi.
Từ các phân tích trên, có thể kết luận mệnh đề đúng là mệnh đề 2 và 3.
Chú ý khi giải
Khi giải các bài tập phân tích đoạn tư liệu, cần chú ý:
- Đọc kỹ tư liệu để nắm được nội dung chính, bối cảnh lịch sử và thời kỳ được đề cập.
- Xác định rõ từng mệnh đề cần phân tích và đối chiếu với thông tin từ tư liệu và kiến thức lịch sử.
- Biện luận rõ ràng, giải thích vì sao một mệnh đề đúng hay sai bằng cách sử dụng dẫn chứng lịch sử cụ thể.