Cuộc kháng chiến chống Tống (1075-1077) dưới triều đại nhà Lý là một trong những cuộc kháng chiến tiêu biểu của lịch sử Việt Nam thời trung đại. Dưới đây là những nét độc đáo của cuộc kháng chiến này:

1. Chủ động tấn công phủ đầu: Thay vì chỉ thủ thành, phòng thủ, Lý Thường Kiệt đã chủ động tổ chức một chiến dịch tấn công vào đất Tống nhằm phá hủy các căn cứ chuẩn bị tấn công Đại Việt của quân Tống. Chiến dịch này được chuẩn bị công phu và tiến hành một cách bất ngờ, thể hiện tư duy chiến lược sắc bén của triều đình nhà Lý.
2. Chiến thuật "tiên phát chế nhân": Lý Thường Kiệt thực hiện chính sách đánh trước nhằm giảm áp lực về sau. Chiến thuật này vừa gây bất ngờ, vừa làm giảm tiềm lực tấn công của quân địch.
3. Bài thơ “Nam quốc sơn hà”: Lý Thường Kiệt đã sử dụng thơ văn để cổ vũ tinh thần chiến đấu của quân sĩ và nhân dân. Bài thơ “Nam quốc sơn hà” được xem là bản Tuyên ngôn độc lập đầu tiên của Việt Nam, khẳng định chủ quyền và sức mạnh của đất nước.
4. Thắng lợi trong thế trận phòng ngự: Sau khi rút quân về, Lý Thường Kiệt thực hiện việc xây dựng các phòng tuyến vững chắc kết hợp với việc sử dụng chiến thuật chế ngự bằng địa hình tại sông Như Nguyệt. Đây là trận quyết chiến then chốt, tạo điều kiện cho thắng lợi của cả cuộc kháng chiến.
5. Tạo cơ hội cho sự phát triển hòa bình: Chiến thắng của cuộc kháng chiến đã giúp bảo vệ độc lập và toàn vẹn lãnh thổ, tạo điều kiện thuận lợi cho đất nước phát triển kinh tế và văn hóa sau đó.

Toàn bộ cuộc kháng chiến cho thấy tư duy chiến lược sắc bén và khả năng tổ chức, lãnh đạo quân sự tài tình của nhà Lý, đặc biệt là vai trò của Lý Thường Kiệt trong việc bảo vệ đất nước khỏi các mối đe dọa từ bên ngoài.

Khi phân tích về cuộc kháng chiến chống Tống (1075-1077), học sinh cần chú ý:

• Làm rõ bối cảnh lịch sử và nguyên nhân dẫn đến cuộc kháng chiến.
• Cần phân biệt rõ giữa chiến dịch tấn công phủ đầu (đánh Biên, Khâm, Liêm) và các trận đánh phòng ngự (ở sông Như Nguyệt).
• Quan tâm đến vai trò của các nhân vật lịch sử quan trọng, đặc biệt là Lý Thường Kiệt.
• Phân tích ảnh hưởng của cuộc kháng chiến đối với lịch sử phát triển của Đại Việt.
• Sử dụng các dẫn chứng từ sách giáo khoa, tư liệu lịch sử để làm rõ luận điểm.