Đề bài
QUÀ MUỘN
(Tóm lược: Ba mẹ ly hôn, nhân vật tôi và em Thu phải mỗi người sống một nơi. Tôi luôn than trách mẹ vì nghĩ mẹ yêu em Thu hơn. Để hiểu được lời mẹ nói, nhân vật tôi phải trải một thời gian dài với quá trình chung sống với người dì ghẻ chỉ hơn có 8 tuổi. Từ chỗ không tìm được điểm chung và sự yêu thương đến chỗ cảm thông chia sẻ cho người dì ghẻ, nhân vật tôi thay đổi cách đối xử khi dì ghẻ đẻ em bé mà tôi thấy sao nó giống Thu - cô em gái yếu ớt cùng cha cùng mẹ đến vậy).
Sau bao ngày tháng, giờ đây tôi bỗng nhớ mẹ và em Thu đến cồn cào. Tôi nhớ hồi đó tôi hay giành đồ chơi với Thu và nó chẳng biết làm gì hơn là khóc ư ử….
Tôi chưa bao giờ quan tâm đến em Thu - Ba đã khiến tôi nhận ra điều này! Tôi ẵm bồng bé Bi, ru nó ngủ, may áo búp bê, mua đồ chơi cho nó. Tôi muốn làm thật nhiều cho bé để chuộc lại sự vô tâm đối với em Thu. Nhưng bé Bi là bé Bi, em Thu là em Thu và tôi bật khóc mỗi khi nhớ mẹ. Tôi lục mấy phong thư cũ, tìm địa chỉ của mẹ nhưng vô ích, con dấu ngoài phong bì với hai chữ Nha Trang lạnh lùng chẳng nói được gì hơn. Nha Trang trở thành một địa danh ám ảnh.
Giấy báo tôi thi đậu á khoa Đại Học Y Thành phố Hồ Chí Minh gởi về nhà. Ba mở tiệc mừng ngay ngày hôm sau. Tiếng cụng ly của khách khứa chúc mừng tương lai tôi vọng vào phòng khiến dì run vai lặng khóc. Tôi bồng bé Bi lên, bé nhìn tôi bằng đôi mắt lờ đờ rồi mệt mỏi ngả cổ trên vai tôi.
- Mai mốt Linh đi học…ở đây một mình…dì biết làm sao? - Dì nói nho nhỏ, thống khổ, tuyệt vọng, cô đơn. Dì già sọm như đã bốn mươi.
Tôi cắn nghiêm môi lại. Mẹ cũng đã từng thấy khổ tuyệt vọng và cô đơn như vậy. Mà hồi đó, tôi còn quá nhỏ để biết chia sẻ.
[…]
Thật là bất ngờ, tôi gặp mẹ ngay ngày đầu tiên đến trường Đại học. Trong phút giây, tôi và mẹ đứng lặng nhìn nhau. Mẹ già đi nhiều, tóc lốm đốm bạc. - Sao mẹ…đứng ở đây? Tôi ấp úng hỏi một câu ngu ngơ.
- Mẹ đợi con! - Giọng mẹ khàn khàn.
- Sao mẹ…không viết thư cho con?
- Biết ba con lấy vợ nên mẹ thôi không gởi. Mẹ ngại ba nghĩ rằng mẹ quấy rầy hạnh phúc của ba con.
- Mẹ ngại…ngại…Mẹ không nhớ đến con thì có! - Tôi dằn dỗi, như ngày xưa mỗi lần mẹ mua quà cho em Thu.
- Linh! - Mẹ dịu dàng gọi tên tôi - mẹ luôn hỏi thăm về con. Con có thấy là mẹ đang đứng đây không? Từ khi biết con đậu trường này, ngày nào mẹ cũng đến đây đợi.
Hai mẹ con mà phải đợi chừng đó năm tháng để gặp nhau ở một nơi xa lạ. Tôi gục đầu trên vai mẹ, bật khóc.
- Con về Nha Trang tìm mẹ…mẹ ơi!
- Hồi đó mẹ đưa em về Nha Trang với hy vọng khí hậu biển sẽ tốt hơn cho em con. Rồi nghe nói ở thành phố có nhiều bác sĩ giỏi nên mẹ đưa em về đây.
- Em Thu…sao rồi mẹ? - Tôi hồi hộp hỏi.
- Em con mất rồi! - Nước mắt mẹ rơi trên tóc tôi - Em con không ý thức được nguy hiểm nên đút tay vào ổ điện.
Đột nhiên tôi thấy nhẹ nhõm, nỗi nhẹ nhõm tàn nhẫn, kỳ quặc và đau đớn. Mẹ nghẹn ngào:
- Chết có lúc là giải thoát phải không con?
Nỗi đau trong mắt mẹ khiến cổ tôi cứng lại.
Tôi có thêm một đứa em trai, vì mẹ đã có chồng. Chồng của mẹ là một bác sĩ khoa tâm thần. Thật khó chịu khi biết mẹ có chồng. Việc mẹ có chồng khác hẳn việc ba có vợ! Không thể giải thích được vì sao lại như vậy.
Tôi cố tạo một vẻ mặt vô tư khi gặp cậu bé. Nó có khuôn mặt tròn và sóng mũi thanh tú của mẹ. Rồi khi đối diện với ông bác sĩ, tôi nhận ra đôi mắt nó là bản sao của đôi mắt ông.
Câu chào ngập ngừng trên môi, rồi tôi bật ra “Chào bác”.
Ông đáp lại câu chào của tôi bằng một nụ cười.
Ông đưa mẹ và tôi ra mộ em Thu. Ngôi mộ xây theo một kiểu là lạ, ngồ ngộ. Những viên đá hoa đủ màu đắp quanh mộ như những món đồ chơi bày ra bừa bãi. - Với dáng mộ này, bác mong em của cháu có được tuổi thơ ở thế giới bên kia - Ông nói bằng một giọng ấm áp, ân cần.
Tôi hình dung một cuộc sống có ông, mẹ, em Thu và đứa em tôi mới gặp. Thật khó mà hình dung được cuộc sống đó ra sao. Tuy nhiên, tôi hiểu ông rất yêu mẹ tôi. Vì yêu mẹ nên ông đã tặng cho em tôi tuổi thơ, dẫu muộn màng. Cũng như tôi thân thiện với dì vì nhớ mẹ, và nựng nịu vỗ về bé Bi vì tình yêu muộn màng dành cho em Thu.
Tôi chợt hiểu ra một điều cơ bản của cuộc sống. Những ai biết yêu thương sẽ sống đẹp hơn.
(Nguyên Hương, Trích Những truyện hay viết cho thiếu nhi, NXB Kim Đồng)
Xác định ngôi kể của văn bản trên.
Phương pháp giải
Vận dụng kiến thức về các ngôi kể
Lời giải chi tiết
Văn bản được kể theo ngôi thứ nhất (người kể chuyện xưng “tôi”).
Sau thời gian dài xa cách, nhân vật tôi bất ngờ gặp lại mẹ trong hoàn cảnh nào?
Phương pháp giải
Đọc kĩ văn bản để xác định sự kiện, chi tiết phù hợp
Lời giải chi tiết
Sau thời gian dài xa cách, nhân vật tôi bất ngờ gặp lại mẹ “ngay ngày đầu tiên đến trường Đại học”. Lúc này “mẹ già đi nhiều, tóc lốm đốm bạc”. Mẹ đã lấy chồng, sinh thêm một đứa con trai; em Thu đã mất.
Phân tích tác dụng của chi tiết: “Linh! - Mẹ dịu dàng gọi tên tôi - mẹ luôn hỏi thăm về con. Con có thấy là mẹ đang đứng đây không? Từ khi biết con đậu trường này, ngày nào mẹ cũng đến đây đợi.”
Phương pháp giải
Căn cứ vào nội dung bản đọc và những lí giải cá nhân để phân tích tác dụng
Lời giải chi tiết
Tác dụng của
- thể hiện tình yêu thương sâu sắc mà người mẹ dành cho nhân vật tôi. Dù cuộc sống éo le, vất vả nhưng người mẹ vẫn luôn mong nhớ, dõi theo, khao khát được gặp lại con.
- là cơ sở quan trọng để nhân vật tôi xóa bỏ được những hiểu lầm về mẹ, cảm xúc vỡ òa trong vòng tay mẹ.
- góp phần thể hiện giá trị nhân văn của tác phẩm và bộc lộ tài năng nghệ thuật của nhà văn.
Món “quà muộn” mà nhân vật tôi nhận được trong văn bản là gì?
Phương pháp giải
Căn cứ vào nội dung bản đọc và những lí giải cá nhân
Lời giải chi tiết
- “Quà muộn” được nhắc tới trong văn bản không phải là món quà vật chất mà đó là món quà tinh thần. Món quà nhân vật tôi nhận được khi đã trở thành sinh viên đại học.
- Đó là món quà của sự chia sẻ, thấu hiểu và tình yêu thương; đồng thời cũng là món quà của sự trưởng thành trong nhận thức, suy nghĩ cho dù có muộn màng.
Anh/Chị có đồng tình với chiêm nghiệm của nhân vật tôi ở cuối văn bản: “Những ai biết yêu thương sẽ sống đẹp hơn” không? Vì sao?
Phương pháp giải
Căn cứ vào nội dung bản đọc kết hợp liên hệ bản thân để đưa ra quan điểm cá nhân và giải thích
Lời giải chi tiết
- Đồng tình.
- Bởi vì: Tình yêu thương gắn kết con người với nhau, giúp con người biết sẻ chia, đồng cảm với mọi niềm vui, nỗi buồn của người khác. Yêu thương có sức mạnh kì diệu, có thể xóa nhòa đi mọi ranh giới, mọi bức tường ngăn cách con người. Yêu thương khiến tâm hồn con người thanh thản, tạo động lực cho con người phấn đấu sống tốt hơn, đẹp hơn.Yêu thương là giá trị cơ bản của cuộc sống tạo nên năng lượng hạnh phúc, khi bạn trao đi yêu thương sẽ nhận lại yêu thương, thế giới sẽ khô cằn nếu thiếu đi những yêu thương.
Viết một đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích diễn biến tâm lí của nhân vật tôi trong truyện ngắn “Quà muộn” ở phần Đọc hiểu.
Phương pháp giải
Hình thức: đoạn văn
Dung lượng: khoảng 200 chữ
Dạng bài: nghị luận văn học
Vấn đề nghị luận: diễn biến tâm lí của nhân vật tôi trong truyện ngắn “Quà muộn”
Lời giải chi tiết
- Trong truyện ngắn “Quà muộn” của nhà văn Nguyên Hương, nhân vật tôi được khắc họa với những diễn biến tâm lí sâu sắc, phản ánh quá trình trưởng thành về nhận thức, tình cảm gắn với gia đình:
+ Nhân vật tôi tên là Linh. Đó là một cô gái kiêu hãnh, luôn được khen ngợi về sự thông minh, dễ thương và học giỏi. Trong hoàn cảnh ba và mẹ li hôn, chứng kiến sự tranh cãi của họ về việc dành quyền nuôi dưỡng con cái, Linh cảm thấy tổn thương và không hiểu được tình cảm của mẹ dành cho em Thu. Câu nói của mẹ: “Em Thu yếu đuối hơn con nên em cần mẹ hơn” như một cú sốc, khiến cô nhận ra rằng tình yêu thương không chỉ dựa vào thành tích hay sự nổi bật mà còn cần sự sẻ chia và cảm thông. Cô cảm thấy ân hận vì đã không quan tâm đến em gái của mình.
+ Thời gian trôi qua, nhân vật tôi trưởng thành hơn và dần hiểu được nỗi đau của mẹ. Khi gặp lại mẹ, cô không chỉ cảm thấy nhẹ nhõm mà còn hiểu được tình yêu thương giữa mẹ và con cái là vô bờ. Cái chết của em Thu như một cú sốc lớn, nhưng đồng thời cũng giúp Linh nhận ra giá trị của tình yêu và sự gắn bó trong gia đình. Cuối cùng, cô hiểu rằng những ai biết yêu thương sẽ sống đẹp hơn, và điều này đã giúp cô vượt qua nỗi đau để đón nhận cuộc sống mới.
- Nhận xét về nghệ thuật miêu tả diễn biến tâm lí nhân vật tôi:
+ Nhà văn đặt nhân vật trong các tình huống: ba mẹ li hôn, ba lấy vợ mới và ngày gặp lại mẹ, biết mẹ có gia đình mới, em Thu đã mất.
+ Chọn ngôi kể thứ nhất, điểm nhìn của nhân vật trong truyện - nhân vật tôi. Cách kể có sự đồng nhất giữa ngôn ngữ người kể chuyện và ngôn ngữ nhân vật tạo nên sự chân thực, hấp dẫn, giúp nhà văn thâm nhập vào đời sống nội tâm của nhân vật tôi. Suy nghĩ, tâm trạng nhân vật tôi hiện lên chân thực, sống động.
- Từ hành trình trưởng thành trong nhận thức, tình cảm của nhân vật tôi, ta thấy “Quà muộn” của nhà văn Nguyên Hương là một tác phẩm giàu cảm xúc, phản ánh sâu sắc tình cảm gia đình và những nỗi ân hận trong cuộc sống. Câu chuyện giản dị mà ý nghĩa, gửi gắm thông điệp về tình thương và sự trân trọng những giá trị chân thật, là lời nhắn nhủ mỗi người cần biết quý trọng những tình cảm quý giá xung quanh mình.