VUA LEAR VÀ BI KỊCH KHÔNG CŨ
(Nhóm tác giả của bộ sách sưu tầm, biên soạn)
Vở kịch “Vua Lear” của sân khấu Lệ Ngọc vừa được công diễn tại Nhà hát Lớn Hà Nội và Rạp Kim Mã. (Anh: Bình Thanh.)
Được viết cách đây hơn 400 năm nhưng "Vua Lear" chưa bao giờ cũ về cả ngôn từ cho đến hành động kịch và nhất là thông điệp gửi đến khán giả. Ngay mở đầu vở kịch, tác giả đã cuốn độc giả vào 2 tuyến xung đột kịch một cách mạnh mẽ, nhanh...rồi tạo thành nút thắt chỉ có thể giải quyết bằng tấn bi kịch.
Câu chuyện của Vua Lear là bi kịch không bao giờ cũ. Lear thấy mình đã già, quyết định chia đất nước cho các con. Ông hỏi các con yêu cha ra sao, thì các cổng chúa lớn, công chúa thứ hai đều dành những lời có cánh để thể hiện, trong khi công chúa út chân thật khẳng định, yêu cha như mọi người con yêu cha, và chỉ là một phần vì sau này cô còn phải có tình cảm cho chồng, con mình. Nổi giận cho rằng con út bạc bẽo, Vua Lear trút cơn thịnh nộ: "Chân thực hả? Đem cái chân thực ấy đi mà làm của hồi môn!" và...chia đôi giang sơn cho hai cô chị, đuổi cô út đi... Hai công chúa lớn cấu kết với nhau, bạc đãi cha già khiến vua Lia bất hạnh hóa điên. Công chúa út mang quân về cứu cha thì lại bị các chị bắt cha làm con tin và vì thế thất bại, bị giết chết... Rồi giữa hai cô chị cũng là kết thúc đẫm máu bởi tranh giành tình nhân, quyền lực. Cái kết bi thương của vở bi kịch đầy ám ảnh. Bi kịch giữa những người thân trong gia đình luôn là bi kịch đau lòng nhất với bao mâu thuẫn chồng chéo, đi ngược lại đạo đức khi dính tới lợi ích cá nhân, tới đất đai, tài sản thừa kế... và qua đó, đưa tới ý nghĩa về quyền lực và ảo tưởng, sự thật và những dối lừa...
Và ngay từ đầu, vở kịch đã cuốn người đọc vào cuộc xung đột của vua Lear với 3 cô con gái: Goneril, Regan và Cordelia được bắt đầu từ việc ông từ bỏ ngai vàng và chia giang sơn cho các con cai quản. Tuy nhiên, việc này được định đoạt qua lời nói chứ không phải bằng việc làm, nghĩa là 3 cô con gái phải bày tỏ tấm lòng mình với cha. Đó cũng là khởi nguồn của tấn bi kịch khi người cha ấy chỉ chấp nhận lời nói tung hô, ngọt ngào của sự giả dối từ Goneril, Regan mà không chấp nhận lời nói có phần trái tai song được xuất phát từ tấm lòng chân thực của công chúa út Cordelia.
Tình huống xung đột này dường như hiển hiện ngay giữa cuộc sống đời thường hôm nay chứ đâu phải chỉ ở trong chốn cung điện cách đây mấy trăm năm. Vì thế, ở góc độ gia đình, Vua Lear" rất xa xưa ấy vẫn có thể gặp gỡ và là nơi để khán giả hôm nay, từ các bậc làm cha mẹ cho đến những đứa con dần lớn khôn, trưởng thành, được dịp cùng chia sẻ và giãi bày những cảm xúc hỉ - nộ - ái - ố. Và sau những sự việc 2 người con gái lớn dùng lời nói giả dối để giành được phần thừa kế, quyền lực rồi họ đối đãi bạc bẽo với vua Lear. Bi kịch của vua Lia đã khiến các bậc phụ huynh soi vào đó để thấy rằng khởi nguồn của sự đau khổ, bất hạnh phải gánh chịu bắt đầu từ đâu!
Không chỉ dừng lại ở bi kịch gia đình mà Vua Lear" còn phản chiếu bi kịch xã hội, bi kịch của thời đại. Rõ ràng, từ kịch bản này, sau những thương cảm trước nỗi bất hạnh của vua Lear vì sự lựa chọn của chính mình, chỉ ưa lời giả dối, điêu ngoa, gian manh thì còn có thể ngẫm ngợi rôi bật cười chua chát về thói xu nịnh ấy vẫn hiển hiện trong mọi mối quan hệ đời sống. Chỉ trong tích tắc, lúc còn
quyền lực, còn vương miện, vua Lear được kính trọng, tung hô nhưng lúc từ bỏ tất cả thì những kẻ được hưởng thụ không chỉ đểu quay lưng, bỏ mặc mà còn toan tính lấy nốt mạng sống của ông.
Không rơi nước mắt sao được trước phân cảnh vua Lear đứng giữa đêm bão tố mịt mùng mà khóc cười cho cái sự đời đen bạc, cho cái sai lầm của cuộc đời mình. Sau những tháng năm oai dũng thống trị cả xứ sở hùng cường, sau phút giây từ bỏ quyền lực, ông chỉ còn lại tuổi già bệnh tật cô đơn và may thay chỉ còn anh hể điên cùng bá tước Kent trung thành đồng hành...
(Tham khảo từ Bình Thanh- giaoducthoidai.vn và Thúy Hiền - http://baovanhoa.vn)
Luận đề văn bản là gì, đứng ở vị trí nào của văn bản?
Lời giải chi tiết
Để xác định luận đề của văn bản, chúng ta cần tìm ra điểm mà tác giả muốn nhấn mạnh, thường nằm ở tiêu đề hoặc câu mở đầu văn bản.
Nhìn vào các phương án:
Do đó, phương án A là câu trả lời đúng, thể hiện luận đề và vị trí của nó trong nhan đề văn bản.
Chú ý khi giải
Nhan đề Vua Lia và bi kịch không cũ đã cung cấp cho độc giả thông tin gì về văn bản?
Lời giải chi tiết
Phân tích đề bài: Nhận định của nhan đề "Vua Lia và bi kịch không cũ" có thể giúp chúng ta suy đoán về nội dung hoặc chủ đề chính của văn bản. Đề bài yêu cầu tìm hiểu về loại thông tin mà nhan đề này cung cấp cho độc giả.
Phân tích các phương án:
Đáp án đúng: C. Đối tượng, phạm vi bàn luận của văn bản.
Chú ý khi giải
Khi phân tích nhan đề của một văn bản, cần chú ý tìm kiếm những từ khoá chính mà nhan đề đề cập để nhận ra nội dung tổng quát hoặc chủ đề chính của bài viết. Nhan đề không chỉ đơn thuần là tên gọi mà còn chứa đựng thông điệp hoặc vấn đề trọng tâm mà tác giả muốn truyền tải đến cho người đọc. Trong trường hợp này, "Vua Lear và bi kịch không cũ" nhấn mạnh vào giá trị trường tồn theo thời gian của tác phẩm, và dự đoán rằng văn bản sẽ thảo luận về tính hiện đại, phù hợp và tác động của nó trong bối cảnh xã hội hiện tại.
Văn bản có mấy luận điểm, luận điểm nào đóng vai trò trọng tâm của văn bản?
Lời giải chi tiết
Phân tích câu hỏi:
Câu hỏi yêu cầu tìm số lượng các luận điểm trong văn bản và xác định luận điểm trọng tâm. Để trả lời câu hỏi này, cần đọc và phân tích văn bản để nhận ra các luận điểm mà nhóm tác giả đã trình bày cũng như xác định luận điểm nào đóng vai trò trọng tâm, quan trọng nhất trong lần phân tích này.
Văn bản cung cấp một số luận điểm như sau:
Xác định luận điểm trọng tâm:
Luận điểm 2 và 4 đều nói về bi kịch lớn của vở kịch từ gia đình ra xã hội. Hai luận điểm này tạo nên trọng tâm của vở kịch "Vua Lear" khi phân tích dưới góc độ diễn giải hiện đại.
Lập luận phân tích các phương án:
Kết luận:
Đáp án đúng là D. Năm luận điểm; luận điểm 2,3,4 là trọng tâm.
Chú ý khi giải
Khi giải bài tập về xác định luận điểm trong văn bản, các em cần:
Dòng nào nói lên nội dung của luận điểm 2?
Lời giải chi tiết
Đề bài yêu cầu xác định dòng nào nói lên nội dung của luận điểm 2 trong bài viết đã cho. Chúng ta thấy bài viết đề cập đến 4 luận điểm:
Để chọn ra đáp án đúng, ta cần đọc kỹ từng lựa chọn:
Chú ý khi giải
Dòng nào nói lên vai trò của luận điểm số 3 đối với toàn văn bản?
Lời giải chi tiết
Để xác định vai trò của luận điểm số 3 đối với toàn văn bản, chúng ta cần phân tích nội dung của từng phần trong văn bản này. Văn bản chủ yếu xoay quanh vở kịch "Vua Lear" với trọng tâm là bi kịch gia đình và xã hội mà nó phản ánh.
Nội dung cốt lõi của văn bản chủ yếu nhấn mạnh vào:
Luận điểm số 3 có nội dung: "Không chỉ dừng lại ở bi kịch gia đình mà 'Vua Lear' còn phản chiếu bi kịch xã hội, bi kịch của thời đại...".
Luận điểm này mở rộng vấn đề từ gia đình tới các vấn đề xã hội, từ mâu thuẫn cá nhân trong gia đình đến những xung đột lớn hơn ngoài cuộc sống. Như vậy, luận điểm số 3 không chỉ dừng lại ở việc làm rõ một khía cạnh của luận đề về bi kịch gia đình mà còn mở rộng nó sang các bi kịch xã hội và thời đại, qua đó làm tăng chiều sâu và sức mạnh của thông điệp được truyền tải.
Chọn đáp án D: Mở rộng phạm vi của luận đề.
Chú ý khi giải
Dòng: Chân thực hả? Đem cái chân thực ấy đi mà làm của hồi môn! là dẫn kiểu nào? Để làm gì?
Lời giải chi tiết
Để trả lời câu hỏi "Dòng: Chân thực hả? Đem cái chân thực ấy đi mà làm của hồi môn! là dẫn kiểu nào? Để làm gì?" chúng ta cần xác định loại dẫn chứng và mục đích của nó.
1. Trước hết, cần hiểu rõ khái niệm về "lời dẫn trực tiếp" và "lời dẫn gián tiếp":
2. Xem xét câu dẫn trong ngữ cảnh:
3. Xác định mục đích của câu dẫn:
Đáp án đúng là: A. Lời dẫn trực tiếp, để chứng minh sự tàn nhẫn của vua Lia.
Chú ý khi giải
Đoạn sau đứng ở vị trí nào của văn bản? Có vai trò thế nào đối với luận đế?
Lời giải chi tiết
Phân tích đề bài:
Đề bài yêu cầu chúng ta xác định vị trí và vai trò của đoạn văn đã cho trong văn bản, và đưa ra 4 lựa chọn để chọn phần đánh giá đúng nhất.
Để xác định đoạn văn thuộc vị trí nào và có vai trò gì, chúng ta cần xem xét nội dung và ý nghĩa của đoạn đó:
Từ phân tích trên, đoạn văn này phù hợp hơn cả với phương án C: Cuối luận điểm 2, đánh giá ý nghĩa của bi kịch vua Lear.
Chú ý khi giải
Dòng nào nói lên mục đích của luận điểm 3?
Lời giải chi tiết
Đề bài yêu cầu xác định dòng nào nêu mục đích của luận điểm 3 trong đoạn văn đã cho về vở kịch "Vua Lear". Điều này đòi hỏi chúng ta phải hiểu rõ nội dung từng luận điểm trong bài viết.
Nhìn chung, bài viết xoay quanh việc mô tả và phân tích bi kịch của vua Lear và mối quan hệ với ba cô con gái Goneril, Regan và Cordelia. Và cụ thể hơn:
Do đó, chọn "B. Ý nghĩa cuộc xung đột của vua Lear với 3 cô con gái." làm câu trả lời cho câu hỏi này.
Chú ý khi giải
Mục đích của đoạn văn bản sau là:
Lời giải chi tiết
Để giải quyết câu hỏi về mục đích của đoạn văn bản, chúng ta có thể phân tích từng phương án được đưa ra:
Từ các phân tích trên, A. Phân tích khởi nguồn bi kịch của vua Lia có vẻ là mục đích chủ yếu của đoạn văn bản khi liên tục đề cập đến sự lựa chọn sai lầm của vua Lia là nguồn gốc của bi kịch.
Chú ý khi giải
Trong quá trình giải quyết các câu hỏi tương tự, cần chú ý:
Dòng nào nói lên cách trình bày ý kiến chủ quan (thể hiện tình cảm, quan điểm của người viết) trong văn bản trên?
Lời giải chi tiết
Phân tích đề bài:
Bài tập yêu cầu tìm dòng nào diễn đạt các ý kiến chủ quan (thể hiện tình cảm, quan điểm của người viết) trong văn bản "Vua Lear và bi kịch không cũ".
Phân tích các phương án:
Kết luận: Phân tích toàn bộ văn bản, dễ thấy rằng cách trình bày ý kiến chủ quan đã được thể hiện lồng ghép trong phân tích và bình luận xuyên suốt các phần của văn bản, đặc biệt là qua các đoạn văn có phần cảm xúc rõ ràng như diễn tả và diễn biến tâm lý của nhân vật, hoặc đánh giá các hành động của nhân vật. Do đó, phương án đúng là A. Thể hiện lồng ghép trong lí lẽ/phân tích.
Chú ý khi giải
Dòng nào nói lên mục đích của toàn văn bản Vua Lia và bi kịch không cũ?
Lời giải chi tiết
Phân tích đề bài: Trong câu hỏi này, chúng ta cần xác định dòng nào thể hiện mục đích của toàn văn bản "Vua Lear và bi kịch không cũ". Để làm được điều này, cần phân tích nội dung chính và mục đích của văn bản đó. Văn bản này xoay quanh bi kịch của vua Lear và ý nghĩa mà vở kịch mang lại cho ngày nay.
Phân tích các phương án:
Kết luận: Đáp án đúng là B. Bi kịch Vua Lia có ý nghĩa với hôm nay. Mục đích chính của văn bản là nhấn mạnh giá trị của bi kịch Vua Lear không chỉ trong quá khứ mà còn trong xã hội hiện đại.
Chú ý khi giải
Nhận định: Được viết cách đây hơn 400 năm nhưng "Vua Lear" chưa bao giờ cũ về cả ngôn từ cho đến hành động kịch và nhất là thông điệp gửi đến
Lời giải chi tiết
Phân tích đề bài:
Bài toán yêu cầu xác định tính đúng sai của nhận định về vở kịch "Vua Lear", rằng nội dung của vở kịch này "chưa bao giờ cũ về cả ngôn từ cho đến hành động kịch và nhất là thông điệp gửi đến" mặc dù đã được viết cách đây hơn 400 năm.
Lập luận phân tích:
Chọn phương án: A. Đúng
Chú ý khi giải
Lưu ý khi giải:
Viết bài luận phân tích bi kịch, ý nghĩa của bi kịch của nhân vật chính trong một đoạn trích bi kịch/tác phẩm bi kịch mà em yêu thích (tác phẩm đoạn trích không thuộc 3 bộ SGK). Bài viết có độ dài từ 1,5 đến 2 trang giấy thi.
Lời giải chi tiết
* Mở bài:
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Giới thiệu đoạn trích và nhân vật chính của đoạn bi kịch
* Thân bài:
Gồm từ 2 luận điểm trở lên
- Tóm tắt các sự việc chính của đoạn trích/ tác phẩm
- Xung đột dẫn đến bi kịch
- Rơi vào bi kịch đau đớn (trạng thái, các cung bậc cảm xúc)
- Ý nghĩa của bi kịch
* Kết bài:
- Đánh giá sự tác động của nhân vật, bi kịch tới độc giả
- Thông điệp của đoạn trích, vở kịch, tác giả đối với xã hội
* Yêu cầu khác:
- Đảm bảo đặc trưng của văn bản nghị luận
- DÙng dẫn chứng trực tiếp, gián tiếp phù hợp với nội dung, lời văn, mục đích của từng luận điểm