VUA LEAR VÀ BI KỊCH KHÔNG CŨ

(Nhóm tác giả của bộ sách sưu tầm, biên soạn)

Vở kịch “Vua Lear” của sân khấu Lệ Ngọc vừa được công diễn tại Nhà hát Lớn Hà Nội và Rạp Kim Mã. (Anh: Bình Thanh.)

Được viết cách đây hơn 400 năm nhưng "Vua Lear" chưa bao giờ cũ về cả ngôn từ cho đến hành động kịch và nhất là thông điệp gửi đến khán giả. Ngay mở đầu vở kịch, tác giả đã cuốn độc giả vào 2 tuyến xung đột kịch một cách mạnh mẽ, nhanh...rồi tạo thành nút thắt chỉ có thể giải quyết bằng tấn bi kịch.

Câu chuyện của Vua Lear là bi kịch không bao giờ cũ. Lear thấy mình đã già, quyết định chia đất nước cho các con. Ông hỏi các con yêu cha ra sao, thì các cổng chúa lớn, công chúa thứ hai đều dành những lời có cánh để thể hiện, trong khi công chúa út chân thật khẳng định, yêu cha như mọi người con yêu cha, và chỉ là một phần vì sau này cô còn phải có tình cảm cho chồng, con mình. Nổi giận cho rằng con út bạc bẽo, Vua Lear trút cơn thịnh nộ: "Chân thực hả? Đem cái chân thực ấy đi mà làm của hồi môn!" và...chia đôi giang sơn cho hai cô chị, đuổi cô út đi... Hai công chúa lớn cấu kết với nhau, bạc đãi cha già khiến vua Lia bất hạnh hóa điên. Công chúa út mang quân về cứu cha thì lại bị các chị bắt cha làm con tin và vì thế thất bại, bị giết chết... Rồi giữa hai cô chị cũng là kết thúc đẫm máu bởi tranh giành tình nhân, quyền lực. Cái kết bi thương của vở bi kịch đầy ám ảnh. Bi kịch giữa những người thân trong gia đình luôn là bi kịch đau lòng nhất với bao mâu thuẫn chồng chéo, đi ngược lại đạo đức khi dính tới lợi ích cá nhân, tới đất đai, tài sản thừa kế... và qua đó, đưa tới ý nghĩa về quyền lực và ảo tưởng, sự thật và những dối lừa...

Và ngay từ đầu, vở kịch đã cuốn người đọc vào cuộc xung đột của vua Lear với 3 cô con gái: Goneril, Regan và Cordelia được bắt đầu từ việc ông từ bỏ ngai vàng và chia giang sơn cho các con cai quản. Tuy nhiên, việc này được định đoạt qua lời nói chứ không phải bằng việc làm, nghĩa là 3 cô con gái phải bày tỏ tấm lòng mình với cha. Đó cũng là khởi nguồn của tấn bi kịch khi người cha ấy chỉ chấp nhận lời nói tung hô, ngọt ngào của sự giả dối từ Goneril, Regan mà không chấp nhận lời nói có phần trái tai song được xuất phát từ tấm lòng chân thực của công chúa út Cordelia.

Tình huống xung đột này dường như hiển hiện ngay giữa cuộc sống đời thường hôm nay chứ đâu phải chỉ ở trong chốn cung điện cách đây mấy trăm năm. Vì thế, ở góc độ gia đình, Vua Lear" rất xa xưa ấy vẫn có thể gặp gỡ và là nơi để khán giả hôm nay, từ các bậc làm cha mẹ cho đến những đứa con dần lớn khôn, trưởng thành, được dịp cùng chia sẻ và giãi bày những cảm xúc hỉ - nộ - ái - ố. Và sau những sự việc 2 người con gái lớn dùng lời nói giả dối để giành được phần thừa kế, quyền lực rồi họ đối đãi bạc bẽo với vua Lear. Bi kịch của vua Lia đã khiến các bậc phụ huynh soi vào đó để thấy rằng khởi nguồn của sự đau khổ, bất hạnh phải gánh chịu bắt đầu từ đâu!

Không chỉ dừng lại ở bi kịch gia đình mà Vua Lear" còn phản chiếu bi kịch xã hội, bi kịch của thời đại. Rõ ràng, từ kịch bản này, sau những thương cảm trước nỗi bất hạnh của vua Lear vì sự lựa chọn của chính mình, chỉ ưa lời giả dối, điêu ngoa, gian manh thì còn có thể ngẫm ngợi rôi bật cười chua chát về thói xu nịnh ấy vẫn hiển hiện trong mọi mối quan hệ đời sống. Chỉ trong tích tắc, lúc còn

quyền lực, còn vương miện, vua Lear được kính trọng, tung hô nhưng lúc từ bỏ tất cả thì những kẻ được hưởng thụ không chỉ đểu quay lưng, bỏ mặc mà còn toan tính lấy nốt mạng sống của ông.

Không rơi nước mắt sao được trước phân cảnh vua Lear đứng giữa đêm bão tố mịt mùng mà khóc cười cho cái sự đời đen bạc, cho cái sai lầm của cuộc đời mình. Sau những tháng năm oai dũng thống trị cả xứ sở hùng cường, sau phút giây từ bỏ quyền lực, ông chỉ còn lại tuổi già bệnh tật cô đơn và may thay chỉ còn anh hể điên cùng bá tước Kent trung thành đồng hành...

(Tham khảo từ Bình Thanh- giaoducthoidai.vn và Thúy Hiền - http://baovanhoa.vn)

Dòng nào nói lên mục đích của luận điểm 3?