Đề bài
(Bối cảnh đoạn trích: Tường đi bộ đội hơn sáu năm không có tin tức gì. Hòa bình, anh may mắn còn sống trở về làng với gương mặt “đã chết” khó mà nhận ra. Tường về đến cây đa đầu làng Trọng Nhân thì trời đã mãn chiều. Anh tạt vào quán nước dưới gốc đa và hỏi thăm về tình hình gia đình mình sau bao năm xa cách).
Anh bỏ mũ cối xuống chõng tre hàng nước và tháo kính râm ra khỏi mắt. Cô bé ngước nhìn lên và giật mình. Tường thấy hai mắt cô bé mở to kinh ngạc. Bát nước chè xanh trên tay cô bé sóng sánh, tướt trên nắp hộp kẹo bột.
– Chú mời nước ạ!
Cô bé chớp chớp mắt. Cô đặt bát nước trước mặt Tường rồi rót thêm.
– Bà ơi có khách. Bà ra trông hộ cháu.
Cô gái đứng dậy cầm quyển sách vào trong rất nhanh. Tường chạnh lòng, tủi thân. Anh đưa tay sờ lên mặt: thô, ráp, xù xì. Đó là cảm giác của tay anh nhận được trên khuôn mặt đã chết.
– Chú bộ đội quê ở đâu ta? – Bà già còng lưng chậm rãi từ trong đi ra. Tường nhận ra bà Còm. Bà già nhiều và yếu, lưng còng hơn ngày anh ở nhà.
– Dạ! Cháu quê tận Nghệ An. Bà ở luôn đây à?
– Ấy! Trước bà ở trong làng, sáng đem ra bán, tối lại dọn về. Từ ngày thằng Cu Theo có giấy báo tử, bà yếu nhiều không dọn đi, dọn về được, nghỉ luôn ở đây. Đứa cháu lúc nãy đấy, tối ra học rồi ngủ chung với bà.
Lòng Tường chợt se lại. Thế là thằng Cu Theo cái thằng cùng đơm lờ để đó với anh thưở nhỏ đã hy sinh. Anh còn may hơn nó là ra khỏi chiến tranh, mang được tấm thân thương tật về nhà.
– Giời sắp tối rồi. Nếu còn xa cứ nghỉ lại quán của bà, sáng mai đi tiếp. Khổ thân các chú bộ đội vất vả.
– Cảm ơn bà! Cháu là bạn anh Tường làng Trọng Nhân đây bà ạ!
– Giời đất ơi! Quý hóa quá! Bom đạn đã ngừng năm sáu năm rồi. Làng này chết sáu, bảy chục. Đứa nào còn sống về cả rồi. Chỉ còn mỗi thằng Tường chẳng biết sống chết ra sao chưa thấy về mà cũng không có giấy báo tử. Chuyến này chú về là ông bà Tân mừng lắm.
– Dạo ni ông bà Tân có khỏe không bà. O Thương vợ anh Tường bây giờ ra răng ạ…? Anh hỏi liên tục.
– Ôi dào ơi! Già cả rồi! ì oặt luôn. Chú này, cái đám cô Thương ấy mà. Có khối đám đến dập dìu đấy. Ông bà Tân chỉ ưng gả con dâu cho anh giáo Mười thôi.
Lòng Tường thắt lại. Anh hoang mang. Tim anh đập loạn xạ. Phải về thôi! Về ngay nhà. Thương ơi! Tất cả hãy dừng lại. Anh đang về với em đây.
Tối chạng vạng.
Tường bước vội trên con đường lát gạch về làng Trọng Nhân. Hơn sáu năm đi xa, chắc bây giờ mẹ anh già lắm. Có già như bà Còm không. Anh đổi khác, mẹ anh có nhận ra không. Còn bố anh có còn đi làm thợ thùng đào, thùng đấu nữa không. Cái nghề ấy khổ lắm bố ơi. Và Thương nữa! Tường nhớ lại cây đa hai trăm tuổi đã nhiều lần chứng kiến tình yêu của anh. Ôi! Những giọt trăng lọt qua kẽ lá rơi xuống tóc, vai Thương. Mùi hương bưởi thoảng bay ra từ suối tóc mây. […]
Tường giật mình. Mải nghĩ, anh đã đi qua ngõ nhà mình mấy bước.[…]
Tường đứng trước ngõ. Nhà mình đây rồi. Tường reo to trong lòng. Ôi! Bao năm anh lặn lội khắp các nẻo chiến trường. Bao năm Tường sống trong nhớ nhung, khát khao, chờ đợi. Hình ảnh mẹ, vợ và cha lúc nào cũng đau đáu, khắc khoải trong tim. Giờ thì anh đã về đây. Về nơi đã sinh ra anh, nơi anh lớn lên và ra trận.
[…] Lòng anh rạo rực. Những bước chân rất nhẹ, lâng lâng. Gặp mẹ như thế nào nhỉ. Anh sẽ chạy nhanh đến ôm chầm lấy mẹ. Không! Anh sẽ hiu hiu nhắm mắt, hai tay đưa về trước khi dò dẫm trong sân. Cũng không! Nhìn thấy, mẹ sẽ ngã mất. […] Còn bố nữa. Anh sẽ đứng nghiêm: “Thưa bác lực điền. Con đang đeo hai huân chương chiến công trở về. Tửu lượng của bác dạo này thế nào ạ?”. Bố anh cười rạng rỡ: “Cha anh chứ! Mẹ và vợ anh hết nước mắt”. Còn Thương nữa! Anh sẽ đeo ba lô đứng chờ bên cửa buồng. […] “Không! Trái tim của anh nhưng còn gương mặt…”
– Chị Thương! Có tắm thì ào đi còn ăn cơm. Bà ấy không về đâu.
Tường bừng tỉnh. Đúng là tiếng bố rồi.
– Thầy cứ uống rượu trước đi. U cũng bảo con vài hôm u mới về.
Tiếng nói của Thương vẫn như xưa, dịu dàng và đằm thắm.
– Bố rất quý cái nết anh giáo Mười. Anh giáo với con ở đây bố mẹ yên tâm lúc tuổi già. Anh giáo cũng giản dị, đã đi lính rồi nên dễ thông cảm.
Tai Tường ù đi. Chiến tranh. Xa cách. Mất mát. Chia ly và chiến thắng. Anh rùng mình nhớ lại: ánh mắt trố ra kinh ngạc của cô gái, lời bà Còm, tiếng kêu kinh ngạc của thằng bé, cái mặt ông ác, tiếng nói của cha. Lòng anh quặn lại. Ngôi nhà bỗng trở nên xa lạ…
Tường quay đầu, khoác ba lô đi ra đường. Tường vấp ngã. Anh luống cuống ngồi dậy. Nước mắt tự nhiên ứa ra. Anh cứ đi, bước thấp, bước cao, hẫng hụt…
(Trích Đêm làng Trọng Nhân, Sương Nguyệt Minh, NXB Quân đội nhân dân, 1998
Câu 1.Tình cảm của tác giả dành cho nhân vật Tường được thể hiện như thế nào qua văn bản?
Lời giải chi tiết
Trong đoạn trích "Đêm làng Trọng Nhân", tình cảm của tác giả đối với nhân vật Tường được thể hiện một cách sâu sắc và chân thực. Dưới đây là phân tích
1. Sự đồng cảm sâu sắc với nỗi niềm của Tường:
- Tác giả thể hiện lòng đồng cảm đối với sự tủi thân và nỗi cô đơn của Tường khi trở về quê hương sau nhiều năm nơi chiến trường. Đặc biệt là khi đối diện với hình ảnh của chính mình trong mắt người khác - một gương mặt "đã chết", tác giả cho thấy sự thương cảm và xót xa cho sự hy sinh và tổn thương mà Tường phải chịu đựng.
- Tình cảm ấy càng được khắc sâu hơn khi Tường biết tin người bạn thân Cu Theo đã hy sinh, trong khi anh may mắn vẫn còn sống. Đó là cảm giác se lòng, bùi ngùi khi nhận ra sự mất mát của chiến tranh.
2. Hy vọng và thất vọng đan xen:
- Khi Tường sắp được đoàn viên với gia đình, tác giả tạo dựng cảm giác phấn khởi và hồi hộp trong lòng Tường, thể hiện qua hình ảnh ký ức đẹp đẽ hiện về với làng mạc, gia đình và người vợ yêu thương.
- Tuy nhiên, ngay sau đó, là sự thất vọng, hoang mang và đau đớn khi nghe những lời nói phủ nhận tình cảm và sự chờ đợi của mình. Tác giả miêu tả điều này qua từng lời thoảng qua tai Tường, làm người đọc cảm nhận sâu sắc sự lạc lõng và mất mát của anh.
3. Sức mạnh của ký ức và tình yêu quê hương:
- Tác giả đã lột tả hình ảnh của Tường với ký ức ngọt ngào bên gia đình và Thương. Điều này cho thấy tác giả đã giành một tình cảm đặc biệt cho Tường, biểu thị qua niềm khát khao, tình yêu và những hồi ức của Tường dù chỉ trong thoáng chốc.
- Tình cảm sâu sắc này còn được thể hiện qua sự gắn bó của Tường với quê hương, làng mạc - nơi đã nuôi dưỡng và chờ đón anh quay về sau trận chiến. Tuy nhiên, sự “xa lạ” của ngôi nhà thân quen thể hiện nỗi đau không chỉ của riêng Tường mà còn là nỗi đau của bao con người trở về sau chiến tranh.
Qua đoạn văn trên, có thể thấy tác giả Sương Nguyệt Minh không chỉ thể hiện sự cảm thông sâu sắc với số phận của nhân vật Tường mà còn lột tả bức tranh hiện thực về hậu quả chiến tranh để lại cho những con người trở về. Tác giả đã thể hiện tài năng miêu tả tâm lí nhân vật, khiến người đọc cảm thấy gần gũi và thấu hiểu hơn về cuộc sống và tâm tư của những người lính trở lại sau cuộc chiến.
Chú ý khi giải
Khi giải bài này, các em cần chú ý:
- Nắm vững nội dung và bối cảnh: Đoạn trích không chỉ miêu tả sự trở về của Tường mà còn mang trong mình những thông điệp về sự đổi thay, mất mát do chiến tranh.
- Chú ý tâm lý và cảm xúc nhân vật: Cảm nhận sự đối lập giữa hy vọng và thực tế mà Tường gặp phải, thông qua cách miêu tả chân thật của tác giả.
- Lưu ý tới các nhỏ: Những về ánh mắt của người xung quanh, lời nói, kỷ niệm của Tường đều góp phần xây dựng hình ảnh nhân vật và tình cảm của tác giả.
- Kết nối với hoàn cảnh thực tế: Hiểu rằng tác phẩm không chỉ miêu tả số phận cá nhân mà còn phản ánh cả một thế hệ đã bị ảnh hưởng bởi chiến tranh.