Đề bài
SẠ
Kẻ điên rồ nhất ở bản Hua Tát là Sạ. Sạ là con út ông Pành, người từng lập nên cả một gia đình đông đúc có tám người con và gần ba chục đứa cháu; ông già nổi tiếng khắp các bản mường.
Từ nhỏ, Sạ đã nghịch ngợm và thích phiêu lưu. Suốt đời chàng mơ làm nên sự tích phi thường. Bỏ qua hết thảy những lời khuyên nhủ, chàng chỉ khăng khăng một mực làm theo ý thích của mình. Uống rượu ư? Ai có thể uống luôn một lúc hai mươi sừng rượu, hãy đọ với chàng! Săn hoẵng ư? Ai có thể đuổi theo con hoẵng hơn ba ngày trời để cho con hoẵng đến nỗi phải nằm vật ra đứt ruột, hãy đọ với chàng! Ai có thể tung còn được nhanh và khéo hơn chàng? Ai có thể làm cho chiếc khèn bật ra âm thanh quyến rũ hơn chàng? Và nữa, ai có thể chinh phục trái tim phụ nữ tài giỏi hơn chàng?
Có lần bản Hua Tát vất vả một ngày mới bắt hết số cá thả ở dưới hồ lên thuyền. Chỉ còn chờ lúc chia cá thì Sạ lập úp thuyền xuống nước. Mặc kệ những lời kêu la chửi rủa, Sạ cười sằng sặc, chàng nhảy xổ vào đám cá trắng bạc đang quẫy tứ tung chàng vừa phóng thích.
Sạ điên rồ đến nỗi chỉ vì một lời thách đố là chàng nhảy ngay vào lửa. Đối với chàng, lời khen của đứa bé con hoặc một phụ nữ còn quý hơn cả lượng vàng. Thế nhưng - điều này cũng ác như mọi thói đời, dân bản Hua Tát chẳng ai đi khen chàng cả. Người ta không gọi tên chàng. “Thằng Điên”... “Thằng Rồ”... “Kẻ Khùng”... đấy là tên gọi của chàng. Chàng như một con thú lạ sống giữa mọi người. Sạ sống như thế bứt rứt đau khổ.. Chàng ngờ vực trí tuệ, khả năng mình. ở trong đám hội, chàng vui đấy, nhưng chỉ lúc sau chàng lại lặng im như hóa đá. Chàng ngồi suốt ngày, suốt tháng, chế tạo ra thứ đồ chơi hay thứ vũ khí gì đấy, nhưng khi làm xong chàng lại vứt đi. Không ai dám đặt lòng tin hay dám giao phó việc gì cho con người đầy bất trắc đó. Nỗi cô đơn khủng khiếp giày xé tim chàng. Niềm ham sống và những khát vọng mãnh liệt bứt chàng ra mọi nếp thường. Năm ba mươi tuổi, nghe theo lời rủ rê của một gà buôn muối ở dưới xuôi lên, Sạ bỏ Hua Tát ra đi cũng với ý muốn lập nên sự tích phi thường ở vùng đất khác..
Sạ đi rồi, cuộc sống ở bản Hua Tát như buồn tẻ hơn. Các vụ đánh lộn không còn ác liệt như trước. Phụ nữ cũng ít ngoại tình. Không còn có những tiệc xòe thâu đêm suốt sáng. Nụ cười ít hơn. Thậm chí đến cả chim chóc bay qua bầu trời Hua Tát vô cánh cũng như uể oải. Người ta trở nên cau có, công việc đè lên vai họ nằng nề hơn trước. Chờ đến lúc ấy, người ta mới thấy nhớ Sạ, mới thấy Sạ đi là điều đáng tiếc.
Tin tức về Sạ thỉnh thoảng do gã buôn muối mang đến làm mọi người kinh ngạc. Nghe nói chàng đang tham gia giúp việc Cần Vương ở mãi dưới xuôi. Một dạo, nghe nói chàng đang đi sứ ở một nước nào xa xôi ghê lắm. Lại có một dạo, nghe nói chàng bị đi đày vì đã tham gia âm mưu phản lại triều đình.
Phụ nữ bắt đầu lấy Sạ ra để làm gương dạy dỗ chồng mình. Người bản Hua Tát nhắc đến tên Sạ để mà so sánh việc nọ việc kia với người bản khác: Thậm chí, người ta còn dẫn những việc hồi xưa ở bản Sạ chẳng hề làm. Tên tuổi của chàng thành niềm tự hào của họ.
Thế rồi năm tháng qua đi. Người ta nghĩ Sạ chắc đã gửi xác nơi đất khách quê người, thì một ngày kia Sạ bỗng trở về.
Không còn chàng Sạ trẻ trung và vui nhộn nữa. Đấy là ông lão lụ khụ hệt người rừng, một chân cụt, đôi mắt già nua bắt đầu có nước đọng trong đồng tử.
Được hỏi chuyện, Sạ trả lời dè dặt về quãng đời oanh liệt ông từng trải qua. Những lời đồn đại do gã buôn muối kể lại phần nào có thật.
Người bản Hua Tát dựng lên cho Sạ một mái nhà sàn. ông sống bình thường như mọi người khác. Có ai nhắc lại chuyện cũ thì ông lảng tránh.
Sạ lấy vợ. Hai vợ chồng già sinh được một đứa con trai. Sống được đến bảy mươi tuổi thì ông mới mất. Trước khi mất, nghe đồn ông nói lại rằng:
- Quãng đời bình thường cuối cùng ta sống ở bản Hua Tát như mọi người đời, mới thực chính là sự tích phi thường mà ta lập được.
Có thể thế chăng? Không thấy người dân Hua Tát bàn tán gì về câu nói ấy. Nhưng đám tang Sạ, người ta cử hành trang trọng hệt như đám tang một vị vương hầu.
1984
(Nguyễn Huy Thiệp1, Những ngọn gió Hua Tát, NXB Văn học, 2021, tr.30-32)
1 Nguyễn Huy Thiệp (1950 - 2021) là hiện tượng độc đáo của văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới để lại sức ảnh hưởng và dấu ấn lâu dài trên văn đàn. Truyện ngắn của ông có hệ thống nhân vật, cấu trúc, giọng điệu riêng hết sức độc đáo. Sự là truyện thứ 8 trong tập truyện Những ngọn gió Hua Tát.
Câu 1.Từ sự việc Sạ bỏ Hua Tát ra đi cũng với ý muốn lập nên sự tích phi thường ở vùng đất khác, anh/chị hãy trình bày suy nghĩ về sự khác biệt của con người trong cuộc sống.
Lời giải chi tiết
1. Dàn ý:
Mở bài:
- Giới thiệu khái quát về nhân vật Sạ và sự kiện Sạ rời khỏi bản Hua Tát.
- Đưa ra vấn đề cần nghị luận: sự khác biệt của con người trong cuộc sống qua hình tượng nhân vật Sạ.
Thân bài:
- Phân tích nhân vật Sạ:
- Sạ là hình ảnh của một người ham sống, khao khát làm nên những điều phi thường, không muốn bị gò bó vào những quy chuẩn cũ của bản làng.
- Cách Sạ sống và hành động có phần điên rồ, nhưng đằng sau đó là khát vọng tự do, cá nhân mạnh mẽ.
- Những khó khăn mà người khác biệt phải đối diện:
- Sạ không được thừa nhận, bị gọi bằng những cái tên châm biếm như "Thằng Điên", "Thằng Rồ".
- Sạ cảm thấy cô đơn, khó khăn trong việc hòa nhập với cộng đồng xung quanh.
- Ý nghĩa của sự khác biệt:
- Sự khác biệt mang lại cho con người một khả năng đặc biệt để tạo ra những giá trị mới, nhất là khi họ đi tìm ý nghĩa của cuộc đời ở nơi khác.
- Thực tế cho thấy, lúc Sạ ra đi, bản Hua Tát trở nên buồn tẻ, thiếu sức sống, thể hiện rằng những người khác biệt có vai trò quan trọng trong việc làm phong phú đời sống cộng đồng.
- Lời Sạ nói trước khi mất cho thấy một cái nhìn sâu sắc hơn rằng: sự phi thường có thể nằm ở những điều đơn giản — sống bình thường một cách ý nghĩa.
- Bình luận thu hoạch từ câu chuyện:
- Sự khác biệt cần được nhìn nhận một cách khách quan, không nên phán xét dựa trên những khuôn mẫu sẵn có.
- Mỗi người có một giá trị riêng, việc chấp nhận và tôn trọng sự khác biệt không chỉ giúp cá nhân phát triển mà còn làm phong phú thêm xã hội.
Kết bài:
- Khái quát lại giá trị của sự khác biệt của con người trong xã hội.
- Liên hệ cá nhân về cách nhìn nhận và chấp nhận sự khác biệt trong cuộc sống.
2. Bài văn mẫu:
Mở bài:
Trong cuộc sống, mỗi con người đều mang trong mình những cá tính, khát vọng và sự khác biệt. Sự kiện Sạ bỏ Hua Tát ra đi cũng với ý muốn lập nên sự tích phi thường ở vùng đất khác đã gợi mở cho chúng ta suy nghĩ sâu sắc về sự khác biệt của con người trong cuộc sống.
Thân bài:
Sạ là một nhân vật đặc biệt, khác biệt từ lúc còn nhỏ bởi sự nghịch ngợm và ước mơ làm nên sự tích phi thường. Chàng không chịu khuôn khổ và những quy chuẩn cứng nhắc của xã hội, mà luôn tìm cách để sống theo cách riêng của mình. Những hành động có phần "điên rồ" của Sạ thể hiện sự khát khao mãnh liệt được khẳng định bản thân và tìm kiếm những giá trị mới. Tuy nhiên, cách sống đó làm chàng trở nên lạc lõng và bị người đời coi thường. Chàng phải chịu đựng những lời xúc xiểm, bị gọi bằng những cái tên như "Thằng Điên", "Thằng Rồ".
Tuy nhiên, sự ra đi của Sạ đã làm cho người bản Hua Tát nhận ra rằng chính sự khác biệt của Sạ đã đem lại sức sống cho bản làng. Khi Sạ không còn ở đó, cuộc sống trở nên tẻ nhạt, buồn bã. Điều này cho thấy sự khác biệt không chỉ làm phong phú cho đời sống cá nhân mà còn có thể góp phần tạo nên sự đa dạng và sức sống cho cộng đồng. Lời nói trước khi Sạ mất rằng cuộc đời bình thường tại Hua Tát mới là sự tích phi thường nhất cho thấy rằng, đôi khi điều phi thường không nằm ở những việc to lớn mà có thể nằm trong sự đơn giản, bình dị của cuộc sống đời thường. Đó cũng là bài học quý giá về ý nghĩa của sự khác biệt: Mỗi người đều có một giá trị riêng và sự khác biệt cần được chấp nhận, tôn trọng để góp phần làm cho xã hội trở nên phong phú, đa dạng hơn.
Kết bài:
Qua câu chuyện của nhân vật Sạ, ta nhận ra giá trị to lớn của sự khác biệt trong cuộc sống. Chính sự khác biệt đã giúp con người tìm kiếm và khẳng định giá trị bản thân, đồng thời đóng góp làm giàu cho cộng đồng. Chấp nhận và tôn trọng sự khác biệt là cách giúp con người và xã hội phát triển một cách toàn diện và hài hòa hơn.
Chú ý khi giải
Lưu ý:
- Hiểu rõ nội dung câu chuyện và nhân vật Sạ để có thể phân tích sâu sắc về sự khác biệt của con người trong cuộc sống.
- Tránh việc phán xét những hành vi của nhân vật theo chiều hướng tiêu cực mà hãy cố gắng đi sâu vào tìm hiểu động cơ và ước mong của họ.
- Sự khác biệt không chỉ đơn thuần là cách sống mà còn thể hiện ở cách mỗi cá nhân tương tác với xã hội xung quanh.