- Ngày 28 – 1 – 1941, Nguyễn Ái Quốc về nước để trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam, đóng vài trò quan trọng trong giai đoạn 1941 – 1945.

* Triệu tập và chủ trì Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương (5 – 1941) tại Pác Bó (Cao Bằng):

- Khẳng định nhiệm vụ chủ yếu trước mắt là giải phóng dân tộc.

- Thành lập ở mỗi nước Đông Dương một mặt trận riêng. Ở Việt Nam, thành lập Mặt trận Việt Nam Độc lập đồng minh (Việt Minh).

- Xác định hình thái là đi từ khởi nghĩa từng phần tiến lên tổng khởi nghĩa.

- Nhấn mạnh chuẩn bị khởi nghĩa là nhiệm vụ trung tâm.

- Chủ trương thành lập chính phủ Dân chủ Cộng hoà.

- Ý nghĩa: Hoàn chỉnh chủ trương chuyển hướng của Đảng, ghi nhận sự trở lại của tư tưởng Nguyễn Ái Quốc trong Cương lĩnh chính trị năm 1930.

- Sáng lập Mặt trận Việt Minh (19-5-1941).

* Xây dựng lực lượng chính trị:

- Thành lập Mặt trận Việt Minh.

- Khởi thảo Chương trình cứu nước của Việt Minh.

* Xây dựng lực lượng vũ trang:

- Nguyễn Ái Quốc biên soạn nhiều tài liệu để huấn luyện quân sự.

- Ngày 22 – 12 – 1944, theo chỉ thị của Hồ Chí Minh, Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập do Võ Nguyên Giáp chỉ huy. Tên Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân nghĩa là chính trị quan trọng hơn quân sự. Đây là tiền thân của quân đội nhân dân Việt Nam.

- Tháng 5 – 1945, Việt Nam Cứu quốc quân và Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân thống nhất thành Việt Nam Giải phóng quân.

* Xây dựng và mở rộng căn cứ địa cách mạng:

- Chọn Cao Bằng làm nơi thí điểm để xây dựng thành một trong hai căn cứ địa đầu tiên. - Chuyển cơ quan chỉ đạo từ Pác Bó (Cao Bằng) về Tân Trào (Tuyên Quang). - Thành lập Khu giải phóng Việt Bắc (6 – 1945).

* Thực hiện các hoạt động đối ngoại, đưa đến sự hợp tác, hỗ trợ của lực lượng Đồng minh đối với cách mạng Việt Nam: Từ 1945, thông qua vận động của Hồ Chí Minh, lực lượng Mỹ ở Côn Minh (Trung Quốc) đã hợp tác và hỗ trợ Mặt trận Việt Minh.