Thực dân Pháp thực hiện cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất ở Việt Nam từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX đã đưa đến nhiều thay đổi trong nền kinh tế Việt Nam. Cụ thể, nền kinh tế Việt Nam xuất hiện các yếu tố mới như sau:

• Kinh tế tư bản chủ nghĩa: Thực dân Pháp đưa vào các phương thức sản xuất hàng hóa theo kiểu tư bản chủ nghĩa, phát triển các ngành công nghiệp khai thác (như khai thác than đá, quặng mỏ), ngành nông nghiệp (như trồng lúa xuất khẩu, cao su) và xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng (đường bộ, đường sắt, cảng biển).
• Sự hình thành và phát triển của giai cấp, tầng lớp mới trong xã hội: Cùng với sự phát triển của kinh tế tư bản chủ nghĩa do Pháp đề xướng, các giai cấp như công nhân, tầng lớp tiểu tư sản đã dần hình thành và phát triển.
• Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Từ một nền kinh tế nông nghiệp tự cung tự cấp, Việt Nam bắt đầu tiến tới nền kinh tế hàng hóa với sự tham gia của các yếu tố công nghiệp, thương mại.
• Sự phụ thuộc vào thị trường thế giới: Sản phẩm sản xuất tại Việt Nam chủ yếu phục vụ nhu cầu xuất khẩu, nhằm cung cấp nguyên liệu cho thị trường Pháp và các nước khác đã trở thành một phần của nền thương mại toàn cầu lúc bấy giờ.

Những yếu tố mới này đã tạo ra sự biến chuyển mạnh mẽ trong nền kinh tế xã hội Việt Nam, đồng thời cũng mang lại những hệ lụy không nhỏ cho nước ta khi phụ thuộc nhiều hơn vào nền kinh tế của thực dân Pháp.

Khi trả lời các câu hỏi liên quan đến tác động của khai thác thuộc địa, học sinh cần lưu ý:

• Hiểu rõ bối cảnh lịch sử để đánh giá đúng mức độ và phạm vi của những tác động này.
• Nên phân biệt giữa các yếu tố tích cực (ví dụ: phát triển cơ sở hạ tầng) và tiêu cực (ví dụ: bóc lột nhân công, lệ thuộc về kinh tế).
• Phân tích rõ ràng cách mà những yếu tố mới này thay đổi xã hội và nền kinh tế Việt Nam lúc bấy giờ.
• Lưu ý rằng mặc dù có sự phát triển kinh tế nhưng chủ yếu phục vụ lợi ích của Pháp, không phải lợi ích của nhân dân Việt Nam.