Đề bài
(Tóm tắt phần lược bỏ: Vào một chiều hè, “tôi” và bé Vin rủ nhau bẫy cò để bắt cò về chơi. “Tôi” đã làm một cái bẫy đặt ở cánh đồng. Khi chúng tôi định tháo bẫy vì không bắt được con cò nào thì có hai mẹ con nhà Cò Bợ sà xuống. Cò Bợ con đã lao về phía con cá mồi trong bẫy).
(…) Chiếc cần tre bật nhẹ cùng tiếng reo của tôi và bé Vin:
- Sập bẫy rồi!
Tôi nắm tay bé Vin chạy thục mạng về phía con vật đang vỗ cánh bành bạch. Cả đàn cò trắng bay vùng lên, kêu náo loạn. Cò Bợ mẹ bay thấp hơn, đau đớn gào to: “Cứu con tôi với! …”. Trong khi đó Cò Bợ con bị sợi cước thít vào cổ giẫy giụa tuyệt vọng. Thấy chúng tôi, nó vùng bay lên và ngay lập tức lại rơi bịch xuống, toàn thân bê bết bùn. Nhìn cảnh đó, bé Vin bỗng tái mặt, đầu gối díu vào nhau. Tôi đành vào tháo bẫy một mình. Tiếng con cò mẹ càng gào thảm thiết. Cò Bợ con chừng đã mệt, hai cánh áp xuống đất, mắt lóe lên như hai giọt nước, sợ run cầm cập. Đến lượt chân tôi khuỵu xuống. Tôi thấy rõ tiếng van xin của Bợ con: “Tôi van cậu! Cậu cũng là trẻ con, cũng có lúc dại dột. Tôi xin cậu”. Chắc nó đang nghĩ đến mẹ nó. Đêm nay mẹ nó sẽ khóc hết nước mắt. Rồi chỉ vài hôm nữa thế nào cũng thấy xác một con Cò Bợ mẹ chết ủ rũ vì mất con. Tôi không kịp nghĩ gì cả, ngồi thụp xuống, gỡ nút thòng lọng rồi ôm con vật tung bổng lên trời. Thoạt đầu Bợ con loạng quạng bay như diều đứt dây. Lát sau nó lấy lại được tư thế và hai mẹ con nó dìu nhau bay về phía làng.
Cả tôi và bé Vin đều ngửa cổ nhìn theo cho đến khi đàn cò chỉ còn lại như những chấm đen in lên hoàng hôn đỏ rực.
Bé Vin, mặt vẫn tái mét, im lặng bước theo tôi. Bỗng nó ngồi thụp xuống, khóc òa lên. Tôi phải dỗ nó:
- Vin giận anh à?
Nó nói trong tiếng nức nở:
- Con cò…sẽ gẫy cổ mất…Thế nào mẹ nó cũng đánh nó vì tội dại dột…Hấc! Hấc…
Tôi phải cam đoan với bé Vin con cò chỉ hơi đau, nó mới chịu nín. Nó bám tay áo tôi, vừa đi vừa quệt nước mắt.
Từ hôm sau, cứ chiều đến chúng tôi tìm một bãi cỏ nằm chờ từng đàn chim trở về. Thỉnh thoảng bé Vin lại đứng ngẩn người, lo lắng nhìn hút theo một con chim lạc bầy, vừa chấp chới bay vừa kêu thảm thiết.
(Trích truyện ngăn Bẩy cò, Tạ Duy Anh, Báo Văn học & Tuổi trẻ, số tháng 5 (382+383), NXB Giáo dục Việt Nam, 2017, tr.87)
*Chú thích: Tạ Duy Anh sinh năm 1959, quê Hà Nội, là cây bút trẻ trong thời kì đổi mới. Hiện ông là biên tập viên tại Nhà xuất bản Hội Nhà văn. Tạ Duy Anh trở thành hội viên Hội nhà văn Việt Nam từ năm 1993.
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1.Nêu tác dụng của biện pháp tu từ nhân hóa được sử dụng trong câu văn: Trong khi đó Cò Bợ mẹ bay thấp hơn, đau đớn gào to: Cứu con tôi với!...
Lời giải chi tiết
Biện pháp tu từ nhân hóa là một biện pháp nghệ thuật trong đó các từ ngữ, hình ảnh thường chỉ sử dụng cho con người được dùng để miêu tả vật hay hiện tượng không phải người, nhằm làm cho các đối tượng được miêu tả trở nên sống động, gần gũi và có hồn hơn.
Trong câu văn: “Trong khi đó Cò Bợ mẹ bay thấp hơn, đau đớn gào to: ‘Cứu con tôi với!…’”, biện pháp nhân hóa đã được sử dụng qua việc miêu tả Cò Bợ mẹ có hành động và cảm xúc như một con người: "đau đớn gào to", "Cứu con tôi với". Việc nhân hóa này có tác dụng:
- Thể hiện sự đau thương: Làm nổi bật được nỗi đau và tuyệt vọng của Cò Bợ mẹ khi thấy đứa con bị bắt, làm tăng tính cảm động và khiến người đọc cảm thông cho tình cảnh của Cò Bợ.
- Tạo ra sự gần gũi: Biến những con cò trong câu chuyện trở nên gần gũi hơn với con người, giúp độc giả dễ dàng liên tưởng đến tình cảm của những bậc cha mẹ trong đời sống thực.
- Tăng tính nhân văn: Qua đó, câu chuyện gửi gắm thông điệp về tình mẫu tử thiêng liêng và sự tôn trọng đối với tự nhiên, loài vật.
Chú ý khi giải
Khi giải bài tập về tác dụng của biện pháp tu từ, học sinh cần lưu ý:
- Hiểu rõ khái niệm và cách sử dụng các biện pháp tu từ, như nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ,... trong văn học.
- Phân tích kỹ nội dung của câu văn có chứa biện pháp tu từ để tìm ra tác dụng cụ thể trong ngữ cảnh đó.
- Liên hệ với cảm xúc người đọc và ý nghĩa tổng thể của đoạn văn, tác phẩm để thấy được ý nghĩa sâu sắc mà biện pháp tu từ mang lại.