Đọc ngữ liệu sau và thực hiện Đề 1A, Đề 1B.
NHỮNG BÀI CA
(Lê Thị Mây)
Những cô gái ngủ trong rừng trẻ lắm Trên đồi cao vượt tuyến dọc Trường Sơn Trong giá rét cờ lau như gió thắm
Bao nhà thơ đã cất bước đi tìm
Những mặt suối làm gương ngày họ ngắm
Để tin mình còn rất trẻ và xinh
Họ ngủ say như cố tình dậy muộn
Để lắng nghe sương ướt đẫm quanh mình
Nơi cành đêm cọ vào nhau rơi xuống
Hãy lắng nghe suối róc rách tâm tình
Quanh tảng đá vững dương lên rất muộn
Nơi họ ngồi ngắn mình đẹp và xinh
Họ ngủ say đất ấm chè lên mặt
Giục nhà th phải cất bước đi tìm
Sức mạnh của bài ca thời họ hát.
(Lê Thị Mây, Ánh sáng đời cây.NXB Hội Nhà văn, 2007)
Dòng nào nói lên đối tượng trữ tình của bài thơ?
Lời giải chi tiết
Phân tích đề bài:
Bài thơ "Những bài ca" của Lê Thị Mây thể hiện hình ảnh của những cô gái trẻ từng tham gia vào cuộc chiến tranh chống Mỹ tại Trường Sơn. Đề bài yêu cầu xác định đối tượng trữ tình của bài thơ dựa vào một trong bốn phương án được nêu.
Phân tích từng phương án:
A. Người lính trên đường ra trận: Bài thơ không nhắc trực tiếp đến hình ảnh người lính mà tập trung vào các cô gái ngủ trong rừng, vượt tuyến dọc Trường Sơn.
B. Cô gái hy sinh ở Trường Sơn (thời chống Mỹ): Đây là hình ảnh trung tâm của bài thơ, thể hiện qua các câu mô tả các cô gái trẻ ngủ say, vượt tuyến và hình ảnh cờ lau, suối róc rách tất cả những điều này gợi nhớ đến các cô gái Trường Sơn thời chống Mỹ.
C. Nhà báo ở chiến trường: Bài thơ không đề cập đến nhà báo, mà chủ yếu nhắc đến các cô gái Trường Sơn.
D. Người con của Trường Sơn chống Mỹ: Phương án này không phù hợp vì bài thơ không đặc tả người con của Trường Sơn mà là các cô gái Trường Sơn.
Kết quả:
Phương án B. Cô gái hy sinh ở Trường Sơn (thời chống Mỹ) là đáp án đúng.
Chú ý khi giải
Nhận xét: khổ thơ sau tuân thủ luật bằng trắc của thơ 8 chữ. Đúng hay sai?
Những cô gái ngủ trong rừng trẻ lắm
Trên đồi cao vượt tuyến dọc Trường Sơn
Trong giá rét cờ lau như gió thắm
Lời giải chi tiết
Để nhận xét khổ thơ trên có tuân thủ luật bằng trắc của thơ 8 chữ hay không, chúng ta cần phân tích sự sắp xếp các thanh bằng và thanh trắc trong từng câu thơ. Thơ 8 chữ truyền thống của Việt Nam thường tuân theo các quy luật bằng - trắc ở các chữ thứ hai, tư, sáu, tám trong mỗi câu thơ.
Chúng ta phân tích từng câu của khổ thơ này:
Vậy cả ba câu thơ trên không tuân thủ luật bằng trắc của thơ 8 chữ.
Lựa chọn đúng theo câu hỏi là B. Sai.
Chú ý khi giải
- Hiểu rõ cấu trúc luật bằng trắc của thơ truyền thống, đặc biệt là thơ 8 chữ.
- Nhận biết được thanh bằng ( \( B \) ) và thanh trắc ( \( T \) ) trong tiếng Việt để áp dụng vào các vị trí phù hợp của câu thơ.
- Luôn kiểm tra từng câu một khi xác định luật bằng trắc.
Dòng thơ Họ ngủ say như cố tình dậy muộn ngắt nhịp:
Lời giải chi tiết
Để giải quyết bài tập này, chúng ta cần xác định nhịp của dòng thơ "Họ ngủ say như cố tình dậy muộn". Việc xác định nhịp thơ thường phụ thuộc vào việc đọc và hiểu cách nhấn mạnh các từ trong câu thơ đó, từ đó xác định nhịp thơ phù hợp.
Dưới đây là phân tích từng phương án để tìm ra đáp án đúng:
A. Nhịp 3/5: Không phù hợp vì ngắt ở vị trí này sẽ làm giảm nhịp điệu tự nhiên của câu thơ.
B. Nhịp 5/3: Khó có thể ngắt ở vị trí này vì không đúng nhịp và nhịp điệu tự nhiên của thơ.
C. Nhịp 3/3/2: Ngắt thành “Họ ngủ say / như cố tình / dậy muộn” thì cảm giác bị ngắt quãng thiếu tự nhiên. Không phải cách tốt để diễn đạt nhịp thơ.
D. Nhịp 3/2/3: Ngắt thành "Họ ngủ say / như cố / tình dậy muộn" là ngắt nhịp hài hòa, phù hợp với cách nhấn và nhịp điệu tự nhiên trong dòng thơ.
Vì vậy, đáp án đúng là D. Nhịp 3/2/3.
Chú ý khi giải
Khi xác định nhịp thơ, cần chú ý đến cách phát âm tự nhiên và nhịp điệu của dòng thơ. Thông thường, nhịp thơ không chỉ dựa vào việc đếm số âm tiết mà còn phải cảm nhận được những chỗ ngắt nghỉ tự nhiên trong câu thơ.
Hãy chú ý đọc lại câu thơ một cách chậm rãi, lắng nghe âm điệu để quyết định những điểm ngắt hợp lý. Điều này sẽ giúp các em cải thiện khả năng cảm nhận nhịp điệu trong thơ.
Nhận xét: khổ thơ sau tuân thủ luật bằng trắc của thơ 8 chữ. Đúng hay Sai?
Họ ngủ say đất âm che lên mặt
Giục nhà thơ phải cất bước đi tìm
Sức mạnh của bài ca thời họ hát.
Lời giải chi tiết
Trước tiên, chúng ta cần hiểu "luật bằng trắc" trong thơ 8 chữ. Thơ 8 chữ trong tiếng Việt thường tuân theo quy luật bằng - trắc tương ứng với các chữ cái trong câu thơ. Quy luật này giúp tạo nên âm điệu nhịp nhàng cho câu thơ.
Để xác định khổ thơ có tuân thủ luật bằng trắc hay không, ta cần phân tích cụ thể từng câu thơ. Mỗi chữ trong câu thơ được ký hiệu là “B” (bằng) hoặc “T” (trắc) tùy theo thanh của nó. Thanh bằng gồm có thanh ngang và thanh huyền; còn thanh trắc gồm thanh hỏi, ngã, sắc, nặng.
Họ ngủ say đất ấm che lên mặt
Phân tích: "Họ" (B), "ngủ" (T), "say" (T), "đất" (T), "ấm" (T), "che" (B), "lên" (B), "mặt" (T).
Câu này có 2 thanh bằng (chiếm 1/4 số tiếng), không giống kiểu luật phổ biến có 4 thanh bằng.
Giục nhà thơ phải cất bước đi tìm
Phân tích: "Giục" (T), "nhà" (B), "thơ" (B), "phải" (T), "cất" (T), "bước" (T), "đi" (B), "tìm"(T).
Câu này có 3 thanh bằng, gần giống hơn nhưng vẫn không rõ ràng theo kiểu 4-4 hay 2-6.
Sức mạnh của bài ca thời họ hát
Phân tích: "Sức" (T), "mạnh" (T), "của" (B), "bài" (B), "ca" (B), "thời" (B), "họ" (B), "hát" (T).
Câu này cũng có 4 thanh bằng nhưng đặt không đồng đều về vị trí.
Nhận xét: Dựa trên phân tích trên, khổ thơ không tuân thủ một cách nghiêm ngặt luật bằng trắc của thơ 8 chữ thông thường, làm câu trở nên lỏng lẻo về âm điệu.
Đáp án: B. Sai
Chú ý khi giải
Khi giải bài tập dạng này, cần chú ý đến các quy tắc bằng trắc cơ bản của thơ lục bát, thơ 8 chữ. Nên biết đâu là các thanh bằng, đâu là các thanh trắc, và phân tích cẩn thận từng câu thơ để đưa ra kết luận chính xác nhất. Tránh sai sót trong việc xếp loại thanh vì nó đóng vai trò quyết định trong việc tuân thủ luật thơ.
Những cô gái ngủ trong rừng là để nói về ai?
Lời giải chi tiết
Để xác định "những cô gái ngủ trong rừng" đang nói về ai, ta cần phân tích ngữ liệu và nội dung bài thơ.
Đáp án đúng là: C. Những cô gái đã hy sinh ở rừng Trường Sơn.
Chú ý khi giải
Biện pháp tu từ nào được sử dụng chủ đạo trong bài thơ?
Lời giải chi tiết
Bài thơ "Những bài ca" của Lê Thị Mây sử dụng biện pháp nhân hoá một cách chủ đạo. Ta có thể phân tích các phương án như sau:
Do đó, phương án đúng là B. Nhân hóa.
Chú ý khi giải
Họ ngủ say lặp lại nhiều lần trong bài thơ có tác dụng như thế nào?
Lời giải chi tiết
Đề bài yêu cầu đọc và phân tích tác dụng của cụm từ "Họ ngủ say" được lặp lại nhiều lần trong bài thơ. Để thực hiện việc phân tích, chúng ta cần xem xét ý nghĩa của cụm từ này trong ngữ cảnh của bài thơ.
Các phương án cho trước là:
A. Khẳng định những cô gái anh hùng chưa hy sinh.
B. Họ ngủ say sau những lao động, chiến đấu vất vả.
C. Khẳng định những cô gái anh hùng bất tử với non sông.
D. Khẳng định những cô gái trẻ sống rất hồn nhiên, vô tư.
Bài thơ "NHỮNG BÀI CA" của Lê Thị Mây miêu tả vẻ đẹp và sự mạnh mẽ của những cô gái trẻ đang chiến đấu tại Trường Sơn với hình ảnh sinh động và tình cảm sâu sắc. Cụm từ "Họ ngủ say" được lặp đi lặp lại, qua đó tác giả không chỉ miêu tả giấc ngủ yên bình mà còn thể hiện sự trường tồn, vĩnh cửu, và sự hy sinh của các cô gái trong cuộc chiến đấu để bảo vệ Tổ quốc.
Phân tích từng phương án:
Vì vậy, phương án chính xác là:
C. Khẳng định những cô gái anh hùng bất tử với non sông.
Chú ý khi giải
Dòng thơ nào gợi nhớ cuộc sống tươi, trẻ lãng mạn của các cô gái ở Trường Sơn năm xưa?
Lời giải chi tiết
Phân tích đề bài: Đề bài yêu cầu lựa chọn dòng thơ trong đoạn văn có thể gợi nhớ về cuộc sống tươi trẻ, lãng mạn của các cô gái ở Trường Sơn trong quá khứ. Để chọn lựa đúng, chúng ta cần hiểu ý nghĩa và hình ảnh gợi lên từ mỗi câu thơ trong các lựa chọn.
Phân tích từng lựa chọn:
Kết luận: Phương án đúng là A. "Những mặt suối làm gương ngày họ ngắm" vì nó tạo ra một hình ảnh thơ mộng, đặc biệt thể hiện sự trẻ trung và lãng mạn của các cô gái tại Trường Sơn.
Chú ý khi giải
Cảnh sắc thiên nhiên nơi những cô gái yên nghỉ:
Lời giải chi tiết
Để tìm câu trả lời đúng cho câu hỏi về cảnh sắc thiên nhiên nơi những cô gái yên nghỉ trong đoạn thơ của Lê Thị Mây, chúng ta cần xem xét các hình ảnh và từ ngữ được nhà thơ sử dụng.
1. Trong đoạn thơ, những cô gái được miêu tả là "ngủ trong rừng" và "trên đồi cao vượt tuyến dọc Trường Sơn". Đây là những hình ảnh thiên nhiên hùng vĩ và tràn đầy sức sống.
2. Các từ ngữ như "cờ lau như gió thắm", "suối róc rách tâm tình", "cành đêm cọ vào nhau", "tảng đá vững" gợi ra thiên nhiên hữu tình, bình yên và thơ mộng.
3. Ngược lại, không có từ ngữ hay hình ảnh nào trong đoạn thơ này thể hiện sự dữ dội, bí hiểm hay hoang vu.
4. Từ "Thẫm đẫm nỗi buồn đau" cũng không phù hợp với các hình ảnh và cảm xúc mà đoạn thơ này truyền tải.
Như vậy, phương án phù hợp nhất nhằm miêu tả cảnh sắc thiên nhiên nơi những cô gái yên nghỉ là:
B. Hữu tình, nên thơ.
Chú ý khi giải
Khi giải loại câu hỏi này, học sinh cần lưu ý:
Dòng nào nói lên chủ đề của bài thơ?
Lời giải chi tiết
Trước tiên, ta cần xác định nội dung chính của bài thơ để lựa chọn đúng một trong các phương án. Chúng ta sẽ phân tích từng phương án sau để tìm ra câu trả lời:
Tóm lại, chủ đề của bài thơ là "Ca ngợi sự hy sinh của thế hệ trẻ Việt Nam thời chống Mĩ". Do đó, chọn phương án C.
Chú ý khi giải
Tìm "sức mạnh của bài ca thời họ hát", được hiểu như thế nào?
Lời giải chi tiết
Để trả lời câu hỏi "Tìm 'sức mạnh của bài ca thời họ hát', được hiểu như thế nào?" chúng ta cần phân tích từng phương án được đưa ra:
Như vậy, phương án D là phương án đúng nhất để giải thích "sức mạnh của bài ca thời họ hát". Đó chính là âm hưởng hùng tráng trong lời ca của các cô gái đã hy sinh.
Chú ý khi giải
Dòng nào nói lên cảm hứng chủ đạo của bài thơ Những bài ca?
Lời giải chi tiết
Bài thơ "Những bài ca" của Lê Thị Mây nói lên vẻ đẹp và sự hy sinh của những cô gái trong cuộc chiến tranh. Những cô gái ngủ trong rừng được miêu tả "trẻ lắm", "ngủ say", là những hình ảnh tượng trưng cho sự hy sinh âm thầm, vẻ đẹp trường tồn và khả năng vượt qua gian khổ của những người chiến sĩ.
Phân tích từng phương án:
Từ những phân tích trên, có thể kết luận các phương án C (Ca ngợi, biết ơn) là câu trả lời chính xác.
Chú ý khi giải
Xác định thể thơ, sự cấu tạo đặc biệt của các khổ thơ và biện pháp nghệ thuật được sử dụng chủ đạo trong bài thơ Những bài ca của tác giả Lê Thị Mây. (0.5đ)
Lời giải chi tiết
- Thể thơ 8 chữ
- Cấu tạo khổ thơ khá đặc biệt: mỗi khổ chỉ có 3 dòng thơ (thông thường mỗi khổ thơ gồm 4 dòng)
- Biện pháp tu từ nói giảm, nói tránh (Những cô gái ngủ; Họ ngủ say)
Những cô gái ngủ trong rừng trẻ lắm là ai? Họ xuất hiện qua những hình ảnh, chi tiết, nghệ thuật nào, điều đó có ý nghĩa gì? (1.0đ)
Lời giải chi tiết
- Những cô gái ngủ trong rừng trẻ lắm là: Đối tượng trữ tình của bài thơ - họ là những cô gái trẻ hi sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ của dân tộc (trên cánh rừng của Trường Sơn). Họ đã tham gia cuộc kháng chiến chống Mỹ của dân tộc, hi sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.
- Họ xuất hiện trong nỗi tưởng nhớ của nhân vật trữ tình: Những cô gái ngủ trong rừng, ngủ rất say, gắn với Trường Sơn với dòng suối, hòa mình trong cảnh sắc thiên nhiên của đất nước.
- Cách nói giảm, nói tránh: họ ngủ say đã khiến những cô gái trẻ trở nên bất tử, họ như đang sống giữa thiên nhiên lắng nghe, cảm nhận vẻ đẹp của đất nước mình.
-> Khiến bài thơ viết về những người đã hi sinh - viết về nỗi mất mát, sự chết chóc đầy tiếc nuối, biết ơn mà không hề bi lụy.
Những dòng thơ Những mặt suối làm gương ngày họ ngắm/Để tin mình còn rất trẻ và xinh gợi ra điều gì? (1.0đ)
Lời giải chi tiết
- Gợi ra cảnh sắc của núi rừng Trường Sơn - nơi các cô gái trẻ đã sống và chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống Mỹ
- Gợi ra cuộc sống vất vả, thiếu thốn giữa núi rừng của những cô gái trẻ năm xưa mà vẫn thi vị lãng mạn, trẻ trung: không có gương, họ soi gương, ngắm mình trên dòng suối trong vắt.
- Cuộc sống vất vả nhưng rất tươi trẻ lạc quan: tin mình còn rất trẻ và xinh.
Hai dòng thơ Bao nhà thơ đã cất bước đi tìm; Giục nhà thơ phải cất bước đi tìm có vai trò như thế nào trong tác phẩm, chúng gợi cho em suy nghĩ gì về sứ mệnh của nhà thơ trong cuộc đời? (1.0đ)
Lời giải chi tiết
- Hai dòng thơ đứng ở vị trí quan trọng của bài thơ (đầu khổ 2 và cuối bài) tạo thành điệp khúc vang vọng, đọng lại trong tâm trí độc giả về vai trò, sứ mệnh của nhà thơ... thúc giục nhà thơ phải lên đường, phải hành động để tìm vẻ đẹp cuộc đời, lý tưởng sống của thanh niên thời đại chống Mĩ
- Bao nhà thơ không thể thờ ơ trước sự hi sinh của thế hệ đi trước, lời thơ của họ đã ghi tạc vào sông núi truyền vào huyết mạch của đất nước, huyết mạch bao thế hệ mai sau về tình yêu đất nước về sự hi sinh và dâng hiến cho đất nước.
- Nhiệm vụ, sứ mệnh của nhà thơ cất lên tiếng nói ngợi ca anh hùng, những con người bình dị đã hy sinh cho đất nước này hãy làm nên tiếng rì rầm trong lòng đất để kết nối muôn thế hệ, để làm nên niềm tự hào, kiêu hãnh dân tộc.