Căn cứ vào các đặc điểm hình thức để xác định thể thơ 

Dấu hiệu nhận diện thể thơ tự do:

- Số chữ mỗi dòng không cố định

- Gieo vần và ngắt nhịp linh hoạt 

Căn cứ vào nội dung văn bản để chỉ ra các từ ngữ miêu tả hình ảnh người bà

Các từ ngữ miêu tả hình ảnh người bà:

- "Lưng bà đã còng hơn"

- "Lời bà như ngọn đèn soi từng trang sách mở"

Trong văn bản "Cổng làng" của Đoàn Mạnh Phương, hình ảnh người bà được miêu tả qua các từ ngữ sau:

• "Lưng bà đã còng hơn": Đây là hình ảnh trực tiếp miêu tả sự còng lưng của người bà, thể hiện dấu ấn của tuổi tác, sự vất vả và thời gian đối với người bà.
• "Lời bà như ngọn đèn soi từng trang sách mở": Đây là hình ảnh ẩn dụ, so sánh lời bà như ngọn đèn giúp cháu hiểu biết và cảm nhận những trang sách, biểu thị sự dạy dỗ, soi sáng và truyền đạt tri thức của bà cho các thế hệ sau.

Khi giải bài tập này, cần chú ý:

• Tìm các từ ngữ miêu tả trực tiếp và gián tiếp về hình ảnh người bà nằm rải rác trong bài thơ.
• Chú ý đến các hình ảnh mang tính ẩn dụ và so sánh trong thơ để hiểu được ý nghĩa sâu xa và tình cảm mà tác giả muốn truyền tải.
• Cố gắng liên hệ các miêu tả với nhau để có cái nhìn tổng thể và sâu sắc về hình ảnh người bà trong tác phẩm.

Vận dụng kiến thức về biện pháp tu từ so sánh để phân tích tác dụng 

Biện pháp tu từ so sánh trong câu thơ "Cổ tích như dòng sông chảy vào tuổi nhỏ" có hiệu quả:

- Tạo hình ảnh sinh động, gợi liên tưởng về sự dịu dàng, êm đềm của những câu chuyện cổ tích thấm vào tâm hồn trẻ thơ.

- Nhấn mạnh sự gắn bó, nuôi dưỡng tinh thần của văn hóa dân gian đối với tuổi thơ, như dòng sông luôn chảy mãi, bồi đắp tâm hồn.

Căn cứ vào nội dung văn bản để nhận xét về tình cảm của nhân vật trữ tình

Tình cảm của nhân vật trữ tình trong văn bản:

- Là tình yêu quê hương sâu sắc, nỗi nhớ da diết về làng quê với những hình ảnh thân thuộc

- Lòng biết ơn và kính trọng đối với thế hệ đi trước – những người đã gắn bó, vun đắp cho quê hương.

- Niềm tự hào về nguồn cội, nơi đã nuôi dưỡng bao thế hệ thành công.

Căn cứ vào nội dung văn bản kết hợp liên hệ bản thân 

Sức mạnh cội nguồn trong đời sống tinh thần:
+ Cội nguồn như gốc rễ nuôi dưỡng tâm hồn, giúp con người vững vàng trước sóng gió. Kí ức về quê hương, gia đình trở thành điểm tựa tinh thần, nhắc nhở ta giữ gìn bản sắc.

+ Dù đi xa, những giá trị từ cội nguồn vẫn là hành trang quý giá, giúp ta sống có trách nhiệm và ý nghĩa hơn.

Hình thức: đoạn văn

Dung lượng: khoảng 200 chữ

Dạng bài: nghị luận văn học

Vấn đề nghị luận: hình ảnh làng quê qua cảm nhận của nhân vật trữ tình

1. Mở đoạn:

- Giới thiệu khái quát về bài thơ 

- Nêu vấn đề: Hình ảnh làng quê được cảm nhận qua nỗi nhớ của nhân vật trữ tình.

2. Thân đoạn:

a. Hình ảnh làng quê trong kí ức:

- Không gian quen thuộc:

+ "Vết nứt cổng làng" – dấu tích thời gian, nơi lưu giữ kỉ niệm.

+ "Mùi rơm rạ", "lúa phơi" – hương vị đồng quê gắn với tuổi thơ.

- Thiên nhiên gần gũi: "Hơi thở của mùa màng", "tiếng chim hót" – gợi sự sống, thanh bình.

b. Con người và văn hóa làng quê:

- Hình ảnh người bà:

+ "Lưng bà đã còng hơn" – vẻ lam lũ, tảo tần.

+ "Lời bà như ngọn đèn" – truyền tri thức, nâng đỡ tâm hồn.

- Thế hệ đi trước: "Dấu chân của ông tôi, cha tôi" – sự tiếp nối, hy sinh thầm lặng.

c. Làng quê như nguồn cội bền vững:

- Biểu tượng văn hóa:

+ "Cổ tích như dòng sông" – nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ.

+ "Mái ngói vút cong in tạc thế rồng bay" – vẻ đẹp truyền thống.

- Sức mạnh nguồn cội:

+ "Chúng tôi lớn như cây / Xanh trong mình nỗi nhớ": quê hương là gốc rễ.

+ "Sinh ra từ vết nứt cổng làng": niềm tự hào về nguồn gốc.

3. Kết đoạn:

- Khẳng định giá trị của hình ảnh làng quê: không gian kí ức, nơi nuôi dưỡng tâm hồn.

- Liên hệ: Quê hương luôn là điểm tựa tinh thần, nhắc nhở con người sống có trách nhiệm.

Bài thơ "Cổng làng" của Đoàn Mạnh Phương đã khắc họa hình ảnh quê hương qua nỗi nhớ da diết của nhân vật trữ tình. Làng quê hiện lên trong kí ức với những bình dị mà đầy ám ảnh: "vết nứt cổng làng" như dấu tích thời gian, nơi lưu giữ bao thế hệ "ra đi" khi "bình minh chưa vỡ"; "mùi rơm rạ" và "lúa phơi như nước mắt" gợi hương vị đồng quê thấm đẫm nỗi niềm. Thiên nhiên hiện lên sống động qua "hơi thở của mùa màng", "tiếng chim hót vào tim", như bầu sữa ngọt ngào nuôi dưỡng tuổi thơ. Ở đó, hình ảnh người bà với "lưng còng" và lời dạy mộc mạc "như ngọn đèn" trở thành điểm tựa tinh thần, còn dấu chân ông, cha in hằn trên con đường làng trở thành biểu tượng của sự hy sinh thầm lặng. Quê hương không chỉ là không gian vật chất mà còn là thế giới tâm linh đẹp như cổ tích – "dòng sông" chảy mãi vào kí ức, nơi "mái ngói vút cong" mang hồn dân tộc. Đặc biệt, câu thơ "Sinh ra từ vết nứt cổng làng" khẳng định sức mạnh của cội nguồn: dẫu đi xa, con người vẫn "xanh trong mình nỗi nhớ" như cây bám rễ vào đất mẹ. Qua đó, tác giả gửi gắm thông điệp sâu sắc về tình yêu quê hương – nơi nuôi dưỡng tâm hồn, hun đúc ý chí để mỗi người dù phiêu bạt vẫn giữ trọn nghĩa tình.